Bạch Cư Dị

[mucdong]

Đại Lâm tự đào hoa
by Bạch Cư Dị

Nhân gian tứ nguyệt phương phi tận
Sơn tự đào hoa thủy thịnh khai
Trường hận xuân quy vô mịch xứ
Bất tri chuyển nhập thử trung lai.

Dịch Nghĩa
Trong cõi nhân gian, tháng tư hương thơm đã tan hết
Nhưng hoa đào ở ngôi chùa trên núi mới bắt đầu nở rộ
Ta cứ giận mùa xuân bỏ đi không để lại tung tích
Mà không biết rằng (mùa xuân) chỉ chuyển về đây thôi.

Dịch Thơ
Hoa đào chùa Đại Lâm

Tháng tư hương sắc phai tàn hết
Sơn tự đào hoa mới nở đầy
Còn giận xuân đi không dấu vết
Đâu ngờ xuân đến nở nơi đây.

--------------------------------------------------------------------------


Đại lân tẩu ngôn hoài
by Bạch Cư Dị

Nhân sinh hà sự tâm vô định
Túc tích như kim ý bất đồng
Túc tích sầu thân bất đắc lão
Như kim hận tác bạch đầu ông!

Dịch Nghĩa
Thay ông hàng xóm nói tâm sự
Người ta ở đời, tại sao tâm trí không nhất định?
Ngày trước với bây giờ ý nghĩ khác nhau
Ngày trước thì buồn mình không được lên cụ
Bây giờ lại bực mình phải làm ông lão bạc đầu!

Dịch Thơ
Người đời sao nghĩ vẩn vơ?
Tấm lòng khi trước bây giờ khác nhau.
Trước buồn chẳng được sống lâu,
Nay làm ông lão bạc đầu lại chê!

--------------------------------------------------------------------------

Độc Lão tử
by Bạch Cư Dị

Ngôn giả bất tri, tri giả mặc
Thử ngữ ngô văn vu Lão quân
Nhược đạo Lão quân thị tri giả
Duyên hà tự nhược ngũ thiên văn.

Dịch Nghĩa
Người nói ra thì không biết, mà người biết thì im lặng
Lời đó ta nghe được của Lão quân
Nếu nói rằng Lão quân là người biết (đạo)
Thì vì sao còn viết ra những năm nghìn chữ?

Dịch Thơ
Đọc sách của Lão tử

Nói thời không biết, biết không nói
Lời Lão quân truyền ta vẫn ghi
Nếu thật Lão quân là biết đạo
Viết năm nghìn chữ để làm chi?

[mucdong]

Đông dạ văn trùng
by Bạch Cư Dị

Trùng thanh đông tứ khổ ư thu,
Bất giải sầu nhân văn diệc sầu.
Ngã thị lão nhân thính bất uý,
Thiếu niên mạc thính bạch đầu quân.
Dịch Nghĩa
Đêm đông nghe tiếng dế
Tiếng dế đêm đông ý tứ não nùng hơn mùa thu
Kẻ không biết buồn nghe cũng phải buồn
Ta đã già rồi,nghe chẳng sợ gì
Tuổi trẻ đừng nghe vì nghe thì sẽ bạc đầu.
Dịch Thơ
Dế đông sầu gấp mấy thu dồn
Người dửng dưng nghe cũng chạnh buồn.
Già cả như ta nghe chả sợ
Tuổi xanh e sẽ bạc đầu luôn.

-------------------------------------------------------------------------------------

BẠCH VÂN TUYỀN
by Bạch Cư Dị

9 Thiên Bình Sơn thượng Bạch Vân tuyền
Vân tự vô tâm thủy tự nhàn
Hà tất bôn xung sơn hạ khứ ?
Cánh thiêm ba lãng hướng nhân gian

Dịch Nghĩa
SUỐI BẠCH VÂN

Trên núi Thiên Bình có suối Bạch Vân
Mây vốn vô tâm , nước vốn nhàn hạ
Bôn ba xuống núi làm chi gấp ?
Tạo nên sóng gió nơi nhân gian

Dịch Thơ
SUỐI BẠCH VÂN

Trên núi Thiên Bình ,suối Bạch Vân
Mây vốn hờ hững ,nước vốn nhàn
Bôn ba chi gấp mà xuống núi
Gây nên sóng gió chốn nhân gian

-------------------------------------------------------------------------------------

Cảm cố Trương bộc dịch chư kĩ
by Bạch Cư Dị

Hoàng kim bất tích mãi nga mi
Giản đắc như hoa tam tứ chi
Ca vũ giáo thành tâm lực tận
Nhất triêu thân khứ bất tương tuỳ !

Dịch Nghĩa
Cảm nghĩ về các kỹ nữ của ông Trương bộc dịch đã mất


Không tiếc vàng,bỏ ra mua gái mày ngài,
Chọn được ba bốn cô nàng đẹp như hoa.
Dạy cho họ biết hát múa,hơi sức ông kiệt quệ,
Một sớm đem thân ra đi,chẳng cô nào theo!

Dịch Thơ


Mua gái mày xanh chẳng tiếc vàng,
Như hoa khéo chọn mấy cô nàng.
Dạy cho múa hát bao công sức,
Một sớm về âm chẳng kẻ màng!

[mucdong]

Cảm kính
by Bạch Cư Dị

Mỹ nhân dữ ngã biệt
Lưu kính tại hạp trung
Tự tòng hoa nhan khứ
Thu thuỷ vô phù dung
Kinh niên bất khai pháp
Hồng ai phú thanh đồng
Kim triêu nhất phất phức
Tự cố tiều tuỵ dung
Chiếu bãi trùng trù trướng
Bối hữu song bàn long



Dịch Nghĩa
Cảm xúc khi soi gương



Người đẹp cách biệt ta
Để lại tấm gương soi trong hộp
Từ khi mặt hoa xa cách
Làn nước mùa thu không còn hoa sen nữa
Suốt năm không mở ra xem
Bụi hồng đã phủ mờ đồng xanh
Sáng nay mang ra lau chùi
Thấy mình hình dung tiều tuỵ
Xem xong lại càng ngậm ngùi
Sau gương có đôi rồng cuộn



Dịch Thơ
Từ khi người đẹp cách xa
Tấm gương để lại cho ta ấm lòng
Trải từ xa cách nhớ nhung
Hồ thu làn nước không còn bóng sen
Suốt năm chẳng dấu người xem
Bụi hồng đã phủ mơ màng đồng xanh
Sáng nay giở ngắm hình dong
Thấy ai tiều tuỵ trong gương ngậm ngùi
Sau gương rồng cuộn có đôi
Ta đây người đấy xa xôi muôn trùng

-------------------------------------------------------------------------------------

Chiêu Quân Từ
by Bạch Cư Dị

Hán sứ khước hồi bằng ký ngữ
Hoàng kim hà nhật thục nga mi?
Quân vương nhược vấn thiếp nhan sắc
Mạc đạo bất như cung lý thì !


Dịch Thơ
Bài Hát Chiêu Quân


Sứ về xin nhắn đôi lời
Bạc vàng đổi lại mặt người bao lâu
Quân Vương hỏi thiếp thế nào ?
Thưa hương sắc thuở cung sâu vẫn còn

[mucdong]

Chu Trung Dạ Vũ
by Bạch Cư Dị

Giang vân ám du du
Giang phong lãnh tu tu!
Dạ vũ trích thuyền bối
Dạ lãng đả thuyền đầu
Thuyền trung hữu bệnh khách
Tả giáng hướng Giang Châu

Dịch Nghĩa


Mây trên sông đen nghìn nghịt
Gió trên sông lạnh ngăn ngắt
Mưa đêm nhỏ giọt trên mui thuyền
Sóng đêm vỗ mạnh vào mui thuyền
Trong thuyền có người khách đang ốm
Bị giáng chức đổi đi Giang Châu *

(*) Năm Nguyên Hòa thứ 10 (815) Bạch Cư Dị bị giáng chức và đổi đi làm tư mã Giang Châu


Dịch Thơ
Trong Thuyền Đêm Mưa


Mây sông kéo đến đùn đùn
Gió sông thổi lạnh ghê hồn khách ông
Mưa đêm nhỏ xuống nan bồng
Sóng đêm dồn vỗ long đong mạn thuyền
Trong thuyền có bác ốm rên
Giáng quan thằng lối ra miền Giang Châu

-------------------------------------------------------------------------------------

Dạ vũ
by Bạch Cư Dị

Tảo cung đề phục yết
Tàn đăng diệt hựu minh
Cách song tri dạ vũ
Ba tiêu tiên hữu thanh.




Dịch Nghĩa
Con dế mèn buổi sớm hết kêu rồi lại ngừng
Ngọn đèn tàn lụi lại sáng
Cách cửa sổ biết đêm có mưa
Vì vừa mới nghe tiếng lộp độp trên tàu lá chuối.




Dịch Thơ
Mưa đêm



Dế giun rên mỏi lại ngừng,
Đèn tàn muốn tắt lại bừng sáng ra.
Cách song đêm biết mưa sa,
Tiếng nghe lộp độp chăng là tàu tiêu.

[mucdong]

Du Tiểu Động Đình
by Bạch Cư Dị

Hồ thượng sơn đầu biệt hữu hồ
Kỵ hà hương khí chiếm tiên đo
Dạ hàm tinh đẩu phân càn tượng
Hiểu ánh vân lôi tác hoạ đồ
Phong động lục tần thiên thượng lãng
Điểu thê hàn chiếu nguyệt trung ô
Nhược phi linh vật đa linh tích
Tranh đắc trường niên đông bất khô



Dịch Nghĩa
Chơi hồ Động Đình nhỏ



Đầu núi trên hồ lại có riêng một hồ
Mùi thơm sen ấu ngào ngạt cõi tiên
Đêm đầy sao phân chia các vùng trời
Sáng sớm,mây chớp vẽ nên bức tranh
Gió xao động cõi tần biếc như sóng trên trời
Chim đậu trong ánh sáng lạnh như quạ trong trăng
Nếu không có vật thiêng,sao nhiều vết thiêng ?
Suốt năm dài đến mùa đông cũng không khô cạn.




Dịch Thơ
Đỉnh núi trên hồ lại một hồ
ấu sen thơm nức cõi tiên đô
Sao đầy đêm tối chia càn tượng
Chớp loé ban mai vẽ hoạ đồ
Sóng giữa trời xanh,tần gió gợn
Quạ trong trăng sáng ánh chim nhô
Vật thiêng để dấu thiêng đầy khắp
Dằng dặc quanh năm nước chẳng khô

-------------------------------------------------------------------------------------

Hậu cung từ
by Bạch Cư Dị

Lệ tận la cân mộng bất thành
Dạ thâm tiền điện án ca thanh
Hồng nhan vị lão ân tiên đoạn
Tà ỷ huân lung toạ đáo minh



Dịch Thơ
Bài hát hậu cung


Mộng không thành lệ miên man
Ðêm sâu điện vắng tiếng vàng ngọc rơi
Ân thiên chưa trọn một đời
Ðốt lò hương đợi sáng trời chưa hay

[mucdong]

Hắc đàm long
by Bạch Cư Dị

Hắc đàm thủy thâm, sắc như mặc
Truyền hữu thần long nhân bất thức
Đàm thượng giá ốc quan lập từ
Long bất năng thần, nhân thần chi
Tai hung thủy hạn dữ tật dịch
Hương lý giai ngôn long sở vi
Gia gia dưỡng đồn, lộc thanh tửu
Triêu kỳ mộ trại y vu khẩu
Thần chi lai hề, phong phiêu phiêu
Chỉ tiền động hề, cẩm tản dao
Thần chi khứ hề, phong diệc tĩnh
Hương hỏa diệt hề, bôi bàn lãnh
Nhục đôi đàm ngạn thạch
Tửu bát miếu tiền thảo
Bất tri long thần hưởng kỷ đa
Lâm thử sơn hồ trường túy bão.
Hồ hà hạnh! Đồn hà cô!
Niên niên sát đồn tương ổi hồ
Hồ giả long thần thực đồn tận
Cửu trùng tuyền để long tri vô?



Dịch Nghĩa
Con rồng đầm đen
Đầm đen nước sâu, màu nước như mực
Đồn rằng có rồng thiêng, không ai trông thấy
Quan sai cất ngôi nhà trên đầm để làm đền thờ
Rồng không thiêng, nhưng người ta làm cho ra thiêng
Thiên tai, mất mùa, ngập lụt, hạn hán hay bệnh dịch
Dân làng đều bảo do rồng làm ra cả
Nhà nào cũng nuôi lợn, lọc rượu
Sớm lễ tối cầu theo lời của đồng cốt
Thần giáng chừ, gió hiu hiu
Tiền giấy bay chừ, tàn gấm rung rinh
Thần thăng chừ, gió im lặng
Đèn hương tắt chừ, cỗ bàn nguội lạnh
Thịt vứt đống trên phiến đá bên bờ đầm
Rượu hắt ướt cả đám cỏ trước miếu
Chẳng hay thần rồng hưởng bao nhiêu
Chuột rừng, cáo núi no say mãi!
Cáo sao may thế? Lợn tội tình gì?
Năm này qua năm khác giết lợn để khao cáo
Cáo mượn oai rồng ăn hết lợn
Dưới đáy đầm sâu chín tầng, rồng có biết hay không?



Dịch Thơ
Đầm Đen, nước như mực đen kịt,
Đồn có rồng thiêng chẳng ai biết.
Trên đầm quan cất ngôi đền thờ,
Rồng thiêng bởi miệng người thêu dệt.
Mất mùa hạn úng hay ốm đau,
Làng xóm bảo rồng gây ra hết.
Nghe lời thầy bói sớm lại chiều,
Lợn béo, rượu ngon cúng la liệt.
Ngài đã về hưởng đấy!
Làn gió đang hây hẩy.
Tiền giấy cứ bay bay,
Tàn gấm cũng động đậy!
Ngài hưởng rồi ngài đi,
Trời im không chút gió.
Đèn hương cũng tắt dần,
Mâm bát nguội lạnh bỏ!
Bờ đầm đống đá thịt vứt đầy,
Trước miếu rượu lan đầm đìa cỏ.
Chẳng hay rồng thiêng hưởng bao nhiêu?
Cáo núi, chuột rừng chén thả cửa.
Cáo sao may? Lợn sao khổ?
Năm năm giết lợn khao cáo nọ.
Cáo mượn oai rồng xơi lợn hoài,
Thăm thẳm đáy đầm, rồng có rõ?

[mucdong]

Hàm Đan đông chí dạ tư gia
by Bạch Cư Dị

Hàm Đan dịch lý phùng đông chí
Bão tất đăng tiền ảnh bạn thân
Tưởng đắc gia trung thâm dạ tọa
Hoàn ưng thuyết trước viễn hành nhân



Dịch Nghĩa
Đêm đông chí ở Hàm Đan nhớ nhà



Trong nhà trạm ở Hàm Đan,gặp tiết đông chí
Ôm gối trước đèn,bóng làm bạn với thân
Tưởng đến cả nhà ngồi trong đêm khuya
Ai nấy đang bàn tán nhắc nhở người đi xa.



Dịch Thơ
Hàm Đan ở trạm ngày đông chí
Bó gối bên đèn bóng với ta.
Tưởng lúc đêm khuya nhà họp mặt
Còn đang nhắc nhở người đi xa.

-------------------------------------------------------------------------------------

Hung trạch
by Bạch Cư Dị

Trường An đa đại trạch
Liệt tại nhai tây đông
Vãng vãng chu môn nội
Phòng lang tương đối không
Kiêu minh tùng quế thụ
Hồ tàng lan cúc tùng
Thương đài hoàng diệp địa
Nhật mộ đa tuyền phong
Tiền chủ vi tương tướng
Đắc tội thoán Ba Dung
Hậu chủ vi công khanh
Tẩm tật một kỳ trung
Liên diên tứ ngũ chủ
Ương họa kế tương chung
Tự tòng thập niên lai
Bất lợi chủ nhân ông
Phong vũ hoại thiềm khích
Xà thử xuyên tưởng dung
Nhân nghi bất cảm mãi
Nhật hủy thổ mộc công
Ta ta tục nhân tâm
Thẫm hỹ kỳ ngu mông
Đãn khủng tai tương chí
Bất tư họa sở tòng
Ngã kim đề thử thì
Dục mộ mê giả dung
Phàm vi đại quan nhân
Niên lộc đa cao sùng
Quyền trọng trì nan cửu
Vị cao thế dị cùng
Kiêu giả vật chi doanh
Lão giả số chi chung
Tứ giả như khấu đạo
Nhật dạ lai tương công
Giả sử cư cát thổ
Thục năng bảo kỳ cung?
Nhân tiểu dĩ minh đại
Tá gia khả dụ bang
Chu, Tần trạch Hào, Hàm
Kỳ trạch phi bất đồng
Nhất hưng bát bách niên
Nhất tử Vọng Di cung
Ký ngữ gia dữ quốc
Nhân hung phi trạch hung.



Dịch Nghĩa
Ngôi nhà xúi
Ở Trường An có nhiều nhà lớn
Từng dãy thẳng, đứng hai bên đường
Thường thường bên trong cửa son
Có những phòng hiên đối nhau mà bỏ không
Cú kêu trong cây tùng, cây quế
Cáo ẩn nơi khóm cúc, khóm lan
Mặt đất đầy rêu xanh, lá vàng rải rác
Mỗi buổi chiều tà từng cơn gió lốc thổi
Chủ trước làm quan tướng
Phải tội đày đi Ba Dung
Chủ sau là bậc công khanh
Ốm lâu rồi cũng chết trong nhà ấy
Liền liền đến bốn năm chủ
Tai vạ cứ kế tiếp dồn
Đã từ mười năm lại đây
(Cái nhà này) không lợi chủ!
Mưa gió làm hỏng hết mái hiên, khe cửa
Chuột rắn đục khoét kẽ ngặt, chân tường
Người ta nghi hoặc, chẳng ai dám mua
Những vật xây dựng bằng gạch, gỗ, ngày một hư nát
Than ôi! Bụng dạ người đời
Sao mà ngu muội quá thế!
Chỉ sợ tai vạ sẽ đến
Không nghĩ xem nó từ đâu ra
Nay ta viết bài thơ này
mong thức tỉnh những người mê muội trong lòng
Phàm đã làm đến quan to
Phần nhiều tuổi cao mà bổng hậu
Quyền đã to thì khó giữ được lâu
Ngôi đã cao thì thế dễ cùng
Kiêu mãn, theo lẽ của sự vật, tất sẽ tràn đổ
Già là lúc số mệnh sắp hết
Bốn điều ấy như trộm cướp
Ngày đêm xúm lại tiến công mình
Ví bằng có được ở chỗ đất lành
Dễ ai đã giữ được toàn thân?
Suy việc nhỏ để rõ việc lớn
Mượn việc nhà để ví việc nước:
Nhà Chu (1), nhà Tần (2) cùng đóng đô ở Hào, Hàm (3) cả
(Thế là) chỗ ở không phải không giống nhau
(Vậy mà) một đằng thì hưng thịnh đến tám trăm năm
Một đằng thì hết đời ở cung Vọng Di (4)
Nhắn nhủ những ai có nhà, có nước
Chỉ có người dữ, chứ không có nhà dữ!



Chú thích:
(1) Nhà Chu: 1122 TCN - 256 TCN
(2) Nhà Tần: 221 TCN - 207 TCN
(3) Núi Hào và Hàm Cốc, nơi nhà Chu, nhà Tần đóng đô
(4) Tần Nhị Thế, vua thứ hai của nhà Tần, bị Triệu Cao giết ở cung Vọng Di



Dịch Thơ
Trường An nhà lớn rất nhiều,
Đông tây hai dãy dựng đều song song.
Nhiều ngôi cửa rực son hồng,
Phòng, hiên cân đối mà bóng người.
Quế, tùng cú vọ kêu hoài,
Chòm lan, khóm cúc, cáo cầy đào hang.
Đết rêu rải rác lá vàng,
Từng cơn lốc buổi tà dương thổi lồng.
Chủ trước một vị tướng công,
Vì mắc tội, đất Ba Dong đi đày.
Chủ sau, cụ lớn chi đây,
Ốm đau rồi cũng chết ngay trong nhà.
Tiếp liền bốn, năm chủ qua,
Tai ương, họa hoạn đều là không may.
Tính ra từ chục năm nay,
Bao nhiêu ông chủ nhà này đều nguy.
Hiên tàn mưa gió đầm đìa,
Chân tường chuột rắn đi về hốc hang!
Người mua sợ, chẳng dám màng,
Viên gạch, tấm gỗ ngày càng hỏng đi.
Thương thay! Lòng kẻ tục kia,
Thực là mê muội ngu si đến điều!
Chỉ lo tai họa theo sau,
Không suy tai họa từ đâu nó về!
Ta nay có mấy câu đề,
Mở lòng giúp những người mê phần nào:
Phàm các cụ lớn trong trào,
Lộc cao, tuổi tác cũng cao là thường.
Quyền cao thì khó giữ giàng,
Ngôi cao thì thế lại càng dễ nguy.
Kiêu là lẽ vật sắp suy,
Già là số mệnh đến khi hầu cùng!
Bốn cái đó là tứ hung,
Ngày đêm xúm lại tiến công chẳng rời.
Vậy dù nhà tốt mười mươi,
Dễ ai giữ được trọn đời bền a?
Lớn là tự nhỏ suy ra,
Việc nước cũng lấy việc nhà xét xem:
Chu, Tần đều đóng Hào, Hàm,
Nào cung, nào điện nơi làm khác không?
Nhà Chu tám trăm năm ròng,
Nhà Tần đến Vọng Di cung hết đời!
Có nhà, có nước ai ơi!
Nhà không xúi, xúi bởi người mà ra.

[mucdong]

Khinh phì
by Bạch Cư Dị

Ý khí kiêu mãn lộ
Yên mã quang chiếu trần
Tá vấn hà vi giả?
Nhân xưng thị nội thần
Chu phất giai đại phu
Tử thụ hoặc tướng quân
Khoa phó quân trung yến
Tẩu mã khứ như vân
Tôn lôi dật cửu uấn
Thủy lục la bát trân
Quả phách Động Đình quất
Khoái thiết Triên Trì lân
Thực bão tâm tự nhược
Tửu hàm khí ích chân
Thị tuế Giang Nam hạn.
Cồ Châu nhân thực nhân.



Dịch Nghĩa
Áo cừu nhẹ, rượu béo
Ý khí kiêu căng đầy ngoài đường
Yên ngựa bóng loáng sáng chói cả đám bụi
Ướm hỏi: là những ai đó?
Người ta bảo: đó là các quan trong triều
Những người đeo dây ấn đỏ là bậc đại phu
Những người đeo dây thao tía có lẽ là hàng tướng quân
Họ huênh hoang nói rằng đi dự tiệc trong quân
Ruổi ngựa phi như mây cuốn
Bình chén đầy chín thứ rượu ngon
Sơn hào hải vị bày la liệt đủ tám món quý
Quả hái: là quýt Động Đình
Gỏi làm: là cá Thiên Trì
Ăn no rồi, lòng thỏa thuê khoan khoái
Uống say rồi, khí thêm hăng
Năm ấy đại hạn ở Giang Nam
Ở Cồ Châu người đang ăn thịt người



Dịch Thơ
Đầy đường dáng bộ con cưng,
Ngựa yên bóng nhoáng, sáng trưng bụi hồng.
Hỏi: làm chi đó những ông?
Người ta rằng: lũ quan trong đó mà.
Dải điều đều đại phu ta,
Mà đeo dải tía, hoặc là tướng quân.
Khuênh khoang đi chén trong quân,
Rộn ràng vó ngựa chạy vần như mây.
Vò, ang chín thứ rượu đầy,
Hải sơn tám bát cỗ bày linh tinh.
Quả dâng, quýt hái Động Đình,
Cá Thiên Trì thái, đơm thành gỏi ngon.
Ăn no, khoan khoái tâm hồn,
Rượu say, ý khí hùng hồn càng thêm.
Năm nay hạn hán Giang Nam,
Cồ Châu người mổ người làm thức ăn.



Tản Đà dịch

[mucdong]

Khúc giang ức Nguyên Cửu
by Bạch Cư Dị

Xuân lai vô bạn nhàn du thiểu
Hành lạc tam phân giảm nhị phân
Hà huống kim triêu hạnh viên lý
Nhàn nhân phùng tân bất phùng quân

Dịch Nghĩa

Ở sông Khúc,nhớ Nguyên Cửu
Xuân tới không bạn nên ít rong chơi
Ba phần vui thú,bớt đi hai phần
Huống chi sáng nay trong vườn hạnh
Gặp đủ mọi người nhàn hạ mà chẳng gặp anh.

Dịch Thơ


Xuân về vắng bạn ít dông dài
Vui thú ba phần giảm mất hai.
Huống nữa sớm nay trong vườn hạnh
Bạn mình chẳng gặp,gặp ai ai...

-------------------------------------------------------------------------------------

Ký Vi Chi kỳ I
by Bạch Cư Dị

Giang Châu vọng Thông Châu
Thiên nhai dữ địa mạt
Hữu sơn vạn trượng cao
Hữu giang thiên lý khoát
Gián chi dĩ vân vụ
Phi điểu bất khả việt
Thùy tri thiên cổ hiểm
Vị ngã lưỡng nhân thiết?
Thông Châu quân sơ đáo
Uất uất sầu như kết
Giang Châu ngã phương khứ
Thiều thiều hành vị yết
Đạo lộ nhật quai cách
Âm tín nhật đoạn tuyệt
Nhân phong dục ký ngữ
Địa viễn thanh bất triết
Sinh đương phục tương phùng
Tử đương tòng thử biệt!



Dịch Nghĩa
Gửi Vi Chi
ở Giang Châu ngóng sang Thông Châu
Một nơi chân trời, một nơi cuối đất
Có núi cao muôn trượng
Có sông rộng dài nghìn dặm
Xen vào đó là mây mù bao phủ
Chim bay không thể vượt qua
Ai ngờ nơi hiểm trở nghìn đời ấy
Lại là nơi xếp đặt cho hai chúng ta?
Bác vừa đến Thông Châu
Nỗi buồn như còn uất thắt
Tôi đang đi đến Giang Châu
Đường xa thăm thẳm, chưa hề nghỉ chân
Ngả đường mỗi ngày một xa cách
Tin tức mỗi ngày một vắng tanh
Muốn mượn gió gửi lời
Xa xôi tiếng không tới
Còn sống thì còn gặp lại nhau
Nếu chết thì từ nay là vĩnh biệt!



Vi Chi: tên tự của Nguyên Chẩn, bạn thân của Bạch Cư Dị
Giang Châu: ở vào khoảng giữa tỉnh Hồ Bắc và tỉnh Giang Tây ngày nay. Năm Nguyên Hòa thứ 10 (815) Bạch Cư Dị bị giáng chức ra làm tư mã tại đó
Thông Châu: thuộc tỉnh Tứ Xuyên ngày nay. Năm Nguyên Hòa thứ 5 (810) Nguyên Chẩn bị giáng chức ra làm quan tại đó

[mucdong]

Lâm Giang Tống Hạ Chiêm
by Bạch Cư Dị

Bi quân lão biệt lệ chiêm cân
Thất thập vô gia vạn lý thân
Sầu kiến chu hành phong hựu khởi
Bạch đầu lãng lý bạch đầu nhân

Dịch Nghĩa

Buồn bã vì phải từ biệt người bạn già, lệ ướt đầm khăn
(Bạn) đã bẩy mươi tuổi, thân không nhà cửa
Buồn trông thuyền đi, gió lại nổi lên
Dặm sóng bạc đầu , người cũng bạc đầu

Dịch Thơ
Tới Sông Tiễn Hạ Chiêm


Muôn dặm thương anh, lệ biệt sầu
Bảy mươi tuổi tác cửa nhà đâu ?
Buồn trông trận gió theo thuyền nổi
Sóng bạc đầu quanh khách bạc đầu

Bản Dịch: Tản Đà

------------------------------------------------------------------------------------

Luy tuấn
by Bạch Cư Dị

Hoa lưu thất kỳ chủ
Luy ngã vô nhân mục
Hướng phong tê nhất thanh
Mãng thương Hoàng Hà khúc
Tháp băng thủy bạn lập
Ngọa tuyết trủng gian túc
Tuế mộ điền dã không
Hàn thảo bất mãn phúc
Khởi vô thị tuấn giả
Tẫn thị phàm nhân mục
Tướng mã thất ư sấu
Toại di thiên lý túc
Thôn trung hà nhiễu nhiễu
Hữu lại trưng xô túc
Thâu bỉ quân khái trung
Hóa tác nô thai nhục.



Dịch Nghĩa
Con tuấn mã gầy
Ngựa hoa lưu mất chủ
Gầy đói không người chăn
Ngẩng đầu trước gió, hí lên một tiếng dài
Trên cánh đồng man mác, bên khúc sông Hoàng Hà
Chân giẫm lên băng bên bờ lạch nước
Thân nằm trong tuyết, giữa những mồ mả
Cuối năm đồng nội quạnh không
Cỏ lạnh ăn không đầy bụng
Nào phải là không có người mua ngựa hay đâu!
(Nhưng) họ đều là phường mắt thịt tầm thường
Xem ngựa chỉ thấy gầy thì chê
Không biết đến bộ vó chạy nghìn dặm
Trong thôn có gì nhốn nháo thế?
(Đó là) bọn nha lại đang thúc nộp cỏ và thóc
Để tải về tàu ngựa trong trại lính
Nuôi béo loài ngựa thồ!



Dịch Thơ
Con tuấn mã mất chủ,
Gầy đói đi lang thang.
Từng tiếng dài hí gió,
Bên Hoàng Hà mênh mang.
Chân lội tuyết bờ nước,
Thân nằm mả trong sương.
Trời đông, đồng quạnh quẽ,
Cỏ lụi, bụng đói nhàng!
Vẫn có kẻ kén ngựa,
Nhưng mắt lại tầm thường,
Chẳng biết tài nghìn dặm,
Chỉ chê gầy giơ xương!
Trong xóm đang nhộn nhịp,
Nha lại thu thóc lương,
Tải về tàu quân trại,
Nuôi ngựa thồ béo chương!

[mucdong]

Mộ giang ngâm
by Bạch Cư Dị

Nhất đạo tàn dương phủ thủy trung
Bán giang sắt sắt bán giang hồng
Khả liên cửu nguyệt sơ tam dạ
Lộ tự trân châu nguyệt tự cung.



Dịch Nghĩa
Một dải nắng chiều bao phủ mặt nước
Nửa sông vẫn xanh biêng biếc, nửa sông đổi màu đỏ
Đáng yêu thay đêm mùng ba đầu tháng chín
Những giọt sương tựa như hạt ngọc, ánh trăng tựa như cánh cung.



Dịch Thơ
Khúc ngâm trên sông chiều



Nắng tàn một dải trên sông
Nửa hồng nửa biếc linh lung chan hòa
Yêu sao tháng chín mùng ba
Sương như hạt ngọc trăng là cánh cung

------------------------------------------------------------------------------------

Tư Phụ Mi
by Bạch Cư Dị

Xuân phong dao đãng tự đông lai
Chiết tận anh đào trán tận mai
Duy dư tư phụ sầu mi kết
Vô hạn xuân phong xuy bất khai !


Dịch Thơ
Cau Mày


Phương đông xao xuyến gió xuân
Anh đào rụng cánh đón mừng hoàng mai
Sầu riêng thiếu phụ cau mày
Gió xuân thổi mãi bao ngày chưa tan

[mucdong]

Tảo Thu Độc Dạ
by Bạch Cư Dị

Tỉnh ngô lương diệp động
Lân chử thu thanh phát
Độc hướng thiềm hạ miên
Giác lai bán sàng nguyệt

Dịch Nghĩa

Lá cây ngô đồng trên bờ giếng, lạnh lùng lay động
Chày bên hàng xóm, vang lên tiếng thu
Một mình ngủ dưới mái hiên
Tỉnh dậy trăng rọi sáng nửa giường

Dịch Thơ
Đầu Thu, Đêm Ngủ Một Mình


Giếng vàng lay động lá ngô
Mỏ chày hàng xóm tiếng thu đã truyền
Một mình ngủ dưới mái hiên
Tỉnh ra trăng sáng nửa bên giường nằm

Bản dịch: Tản Đà

-------------------------------------------------------------------------------------

Tỳ bà hành
by Bạch Cư Dị


Nguyên Hòa thập niên, dư tả thiên Cửu Giang quận Tư mã, minh niên thu tống khách Bồn hồ khẩu, văn chu trung dạ đầu tỳ bà giả, thính kỳ âm tranh tranh thiên, hữu kinh đô thanh. Vấn kỳ nhân, bản Trường An xướng nữ, thường học tì bà vu Mục, Tào nhị thiện tài. Niên trưởng sắc suy, uỷ thân vi cổ nhân phu. Toại mệnh tửu, sử khoái đàn sổ khuc khúc bãi, mẫn nhiên tự tự thiếu tiểu thời hoan lạc sự, kim phiêu luân tiều tụy, chuyển tỉ vu giang hồ gian. Dư xuất quan nhị niên, điềm nhiên tự an, cảm từ nhân ngôn, thị tịch thỉ giác hữu thiên trích ý, tự vi trường cú ca dĩ tặng chi, phàm lục bách nhị thập ngôn, mệnh viết Tỳ bà hành.


Tầm dương giang đầu dạ tống khách
Phong diệp dịch hoa thu sắt sắt
Chủ nhân há mã khách tại thuyền
Cử tửu dục ẩm vô quản huyền
Túy bất thành hoan, thảm tương biệt
Biệt thời mang mang giang tẩm nguyệt
Hốt văn thủy thượng tỳ bà thanh
Chủ nhân vong qui, khách bất phát
Tầm thanh ám vấn đàn giả thùy ?
Tỳ bà thanh đình dục ngữ trì
Di thuyền tương cận yêu tương kiến
Thiêm tửu hồi đăng trùng khai yến
Thiên hô vạn hoán thủy xuất lai
Do bão tỳ bà bán già diện
Chuyển trục bát huyền tam lưỡng thanh
Vị thành khúc điệu, tiên hữu tình
Huyền huyền yểm ức, thanh thanh tứ
Tự tố bình sinh bất đắc chí
Đê mi tín thủ tục tục đàn
Thuyết tận tâm trung vô hạn sự
Khinh lung mạn nhiên mạt phục khiêu
Sơ vi " Nghê thường", hậu "Lục yêu"
Đại huyền tào tào như cấp vũ
Tiểu huyền thiết thiết như tư ngữ
Tao tao thiết thiết thác tạp đàn
Đại châu tiểu châu lạc ngọc bàn
Gian quan oanh ngữ hoa để hoạt
U yết tuyền lưu thủy hạ than
Thủy tuyền lãnh sáp huyền ngưng tuyệt
Ngưng tuyệt bất thông thanh tạm yết
Biệt hữu u sầu ám hận sinh
Thử thời vô thanh thắng hữu thanh
Ngân bình sạ phá thủy tương bỉnh
Thiết kỵ đột xuất đao thương minh
Khúc chung thu bát đương tâm hoạch
Tứ huyền nhất thanh như liệt bạch
Đông thuyền tây phảng tiễu vô ngôn
Duy kiến giang tâm thu nguyệt bạch
Trầm ngâm phóng bát sáp huyền trung
Chỉnh đốn y thường khởi liễm dung
Tự ngôn: " Bản thị kinh thành nữ
"Gia tại Hà mô lăng hạ trú
"Thập tam học đắc tỳ bà thành
"Danh thuộc giáo phường đệ nhất bộ
"Khúc bãi tằng giao Thiện tài phục
"Trang thành mỗi bị Thu nương đố
"Ngũ Lăng niên thiếu tranh triền đầu
"Nhất khúc hồng tiêu bất tri số
"Điền đầu ngân tì kích tiết toái
"Huyết sắc la quần phiên tửu ố
"Kim niên hoan tiếu phục minh niên
"Thu nguyệt xuân phong đẳng nhàn độ
"Đệ tẩu tòng quân, a di tử
"Mộ khứ triêu lai nhan sắc cố
"Môn tiền lãnh lạc xa mã hi
"Lão đại giá tác thương nhân phụ
"Thương nhân trọng lợi, khinh biệt ly
"Tiền nguyệt Phù Lương mãi trà khứ
"Khứ lại giang khẩu thủ không thuyền
"Nhiễu thuyền nguyệt minh giang thủy hàn
"Dạ thâm hốt mộng thiếu niên sự
"Mộng đề trang lệ hồng lan can "
Ngã văn tỳ bà dĩ thán tức
Hựu văn thử ngữ trùng tức tức
Đồng thị thiên nhai luân lạc nhân
Tương phùng hà tất tằng tương thức
"Ngã tòng khứ niên từ đế kinh
"Trích cư ngọa bệnh Tầm Dương thành
"Tầm Dương địa tịch vô âm nhạc
"Chung tuế bất văn ty trúc thanh
"Trú cận Bồn Giang địa đê thấp
"Hoàng lô khổ trúc nhiễu trạch sinh
"Kỳ gian đán mộ văn hà vật
"Đỗ quyên đề huyết viên ai minh
"Xuân giang hoa triêu thu nguyệt dạ
"Vãng vãng thủ tửu hoàn độc khuynh
"Khởi vô sơn ca dữ thôn địch
"Ẩu á trào triết nan vi thính
"Kim dạ văn quân Tỳ bà ngữ
"Như thính tiên nhạc nhĩ tạm minh
"Mạc từ cánh tọa đàn nhất khúc
"Vị quân phiên tác tỳ bà hành"
Cảm ngã thử ngôn lương cửu lập
Khước tọa xúc huyền huyền chuyển cấp
Thê thê bất tự hướng tiền thanh
Mãn tọa trùng văn giai yểm khấp
Tọa trung khấp hạ thùy tối đa?
Giang châu tư mã thanh sam thấp!

Dịch Nghĩa

Bến Tầm Dương(1) ban đêm tiễn khách
Lá phong, hoa lau hơi thu xào xạc
Chủ nhân xuống ngựa, khách ở trong thuyền
Nâng chén định uống trong cảnh không đàn, không sáo
(Nhưng) say mà không thành cuộc vui, lại buồn sắp phải từ biệt
Lúc từ biệt trăng dầm trong lòng sông mênh mang
Chợt nghe có tiếng tỳ bà văng vẳng trên mặt nước
Chủ nhân quên về, khách không rời bến
Lần đến nơi có tiếng đàn sẽ hỏi: "ai đàn tá?"
Tiếng đàn ngừng lại, ý muốn thưa, nhưng lại tần ngần
Dời thuyền đến gần, mời cho được gặp mặt
Rót thêm rượu, giong lại đèn, tiệc vui mở tiếp
Hết lời mời mọc mới chịu bước ra
Còn ôm cây tỳ bà che khuất nửa mặt
Vặn trục lên dây, dạo qua đôi ba tiếng
Tuy chưa thành khúc điệu nhưng nghe đã có tình
Mỗi dây ngân lên là những lời ấm ức, mỗi tiếng thoát ra bao nhiêu tình tứ
Nhường như kẻ hết nỗi bất bình trong đời mình
Nhẹ cúi đôi mày, thuận tay đều đều gẩy
Nỗi niềm tâm sự, giãi hết nguồn cơn
Nắn nhe, bắt khoan vê rồi lại dạo
Hết khúa Nghê Thường(2) đến khúc Lục Yêu(3)
Dây to rào rạt như mưa sầm sập tới
dây nhỏ tỉ tê như kể lể niềm riêng
Rào rạt, tỉ tê, gẩy xen thành nhịp
Như bao hạt châu lớn nhỏ rắc xuống mâm ngọc
Ca oanh trơn giọng, líu lo trong hoa
Nhịp suối ngập ngừng, nước dội xuống thác
Suối bỗng rét đọng lại, dây đàn ngừng bặt
Dây ngừng bặt, tiếng tạm im
Lại hiện ra vẻ sầu hận thầm kín khác
Lúc này lặng lẽ lại tình tứ hơn lúc có tiếng đàn
Bỗng như bình bạc vỡ tan, nước tuôn tung tóe
Đoàn thiết kỵ xung đột, gươm đao đang gầm
Khúc vừa xong, giữa mặt đàn, phẩy một nhát mạnh
Cả bốn dây như một tiếng xé lụa vang lên
Thuyền mảng đông tây, im lặng phăng phắt
Chỉ thấy vầng trăng thu trắng xóa giữa dòng sông
Lặng lẽ gài chiếc que gẩy vào dây đàn
Xốc áo khép nép đứng dậy
Kể lể: " Em vốn là người kinh thành
Nhà ở dưới làng Hà Mô
Mười ba tuổi đã học thạo ngón tì bà
Tên đứng vào hàng nhất trong phường hát
Sau mỗi khúc đàn, thường bọn thiện tài phải phục
Trang điểm xong từng bị ả Thu phát ghen
Bọn thiếu niên ở Ngũ Lăng tranh nhau tặng thưởng
Một khúc đàn, ***************** không xuể những tấm lụa đào
Vành lược bạc, cành hoa vàng gãy tan nhịp gõ
Bức quần rượu hồng, hoen ố những vết rượu rơi
Cuộc truy hoan qua năm này sang năm khác
Trăng thu trong, gió xuân mát, thờ ơ trôi qua
Bỗng đứa em trai phải tòng quân, dì lại chết
Sớm lại, chiều qua, nhan sắc kém sút
Trước cửa vắng tanh, xe ngựa thưa
Trở về già gá nghĩa cùng một người lái buôn
Người lái buôn chỉ tham lợi, coi thường biệt ly
Bỏ đi Phù Lương buôn chè từ tháng trước
Từ đấy, một mình với chiếc thuyền không
Trăng rọi quanh thuyền, nước sông lạnh ngắt
Đêm khuya bỗng mơ lại cuộc đời lúc tuổi xuân
Lệ hồng trong mơ ngổn ngang trên má phấn "
Ta nghe tiếng tỳ bà đã ngậm ngùi thay
Lại nghe câu chuyện càng thêm nức nở:
" Cùng là khách lưu lạc nơi chân trời
Gặp nhau đây, cừ gì phải là quen biết sẵn?
Ta từ năm ngoái từ giã kinh đô(4)
Bị giáng trích ốm nằm ở thành Tầm Dương
Tầm Dương là nơi hẻo lánh, làm gì có âm nhạc
Suốt năm không hề được nghe tiếng sáo, tiếng đàn
Nhà lại ở gần sông Bồn, nơi ẩm trũng
Lau úm, trúc gầy mọc quanh nhà
Ở đấy nghe thấy gì lúa sớm tối?
Quyên kêu khắc khoải, vượn hót nỉ non
Trước những cảnh sông xuân hoa sớm, đêm thu trăng tròn
Thường thường chỉ một mình dốc chén
Há phải không có tiếng hát núi, tiếng sáo đồng
Khốn nỗi líu lo, líu lường, nghe thêm khó chịu
Đêm nay mới được nghe tiếng tỳ bà của nàng
Chẳng khác được nghe nhạc tiên, tai bỗng khoan khoái
Hãy vui lòng ngồi lại đàn chơi khúc nữa
Ta sẽ vì nàng chuyển thành một thiên Tỳ Bà Hành!
Cảm lời ta nàng tần ngân đứng lặng
Rồi ngồi xuống lên dây, tiếng dây nhộn nhịp
Rầu rầu khác hẳn tiếng đàn vừa qua
Khiến cả đám tiệc đều bưng mặc khóc
Trong đó ai khóc nhiều hơn?
Quan Tư mã Giang Châu vạt áo xanh ướt đẫm

Chú thích:
(1)Tầm Dương: Khúc sông Trường Giang chảy qua tỉnh Giang Tây, thị trấn Cửu Giang
(2)Nghê Thường: tức là khúc "Nghê thường vũ y"
(3)Lục Yêu: tên một khúc nhạc
(4)Tháng mười năm Nguyên Hòa thứ 10(815) Bạch Cư Dị bị đổi ra làm tư mã ở Giang Châu

Dịch Thơ
Lời tựa


Năm Nguyên Hoà thứ 10, ta về giữ chức Tư Mã ở quận Cửu Giang. Qua mùa thu năm sau, đêm ra tiễn khách bên bến sông Bồn, chợt nghe thuyền ai có tiếng đàn Tỳ bà vọng lại. Nghe trong tiến đàn thánh thót, âm vang điệu nhạc ở kinh đô. Bèn hỏi gốc gác. Người đàn bà trả lời rằng " Tôi vốn là con hát, quê ở Trường An, học đàn Tỳ Bà với hai danh sư Mục va Tào. Nay tuổi đã cao, nhan sắc tàn tạ, lấy chồng làm con buôn(thường theo thuyền buôn đi đây đi đó)". Nghe vậy, cho dọn rượu ra đãi, xin nàng đàn lại cho nghe. Đàn xong cảm xúc vô vàn, nàng bèn kể lại cuộc đời mình từ lúc còn trẻ, vui sướng, cho tới lúc lưu lạc giang hồ khổ nhọc. Ta về đây làm quan đã được hai năm thanh thản yên ổn. Hôm nay nghe nàng nầy nói chuyện, cảm thương cho số phận lưu đầy! Bèn làm một bài thơ dài tặng nàng ta, gồm 616 lời, gọi là Tỳ Bà Hành.

Tỳ Bà Hành

Bến Tầm Dương canh khuya đưa khách
Quạnh hơi thu, lau lách đìu hiu
Người xuống ngựa, khách dừng chèo
Chén quỳnh mong cạn, nhớ chiều trúc ty
Say những luống ngại khi chia rẽ
Nước mênh mông đượm vẻ gương trong
Đàn ai nghe vẳng bên sông
Chủ khuây khỏa lại, khách dùng dằng xuôi
Tìm tiếng sẽ hỏi ai đàn tá ?
Dừng dây tơ nấn nà làm thinh
Đời thuyền ghé lại thăm tình
Chong đèn, thêm rượu, còn dành tiệc vui
Mời mọc mãi, thấy người bỡ ngỡ
Tay ôm đàn che nửa mặt hoa
Vặn đàn mấy tiếng dạo qua
Dẫu chưa nên khúc tình đà thoảng hay
Nghe não ruột mấy dây buồn bực
Dường than niềm tấm tức bấy lâu
Mày chau tay gẩy khúc sầu
Giải bày hết nỗi trước sau muôn vàn
Ngón buông, bắt khoan khoan dìu dặt
Trước Nghê Thường, sau thoắt Lục Yêu
Dây to nhường đổ mưa rào
Nỉ non dây nhỏ khác nào chuyện riêng
Tiếng cao thấp lựa chen lần gẩy
Mâm ngọc đâu bỗng nẩy hạt châu
Trong hoa oanh ríu rít nhau
Nước tuôn róc rách chảy mau xuống ghềnh
Nước suối lạnh, dây mành ngừng đứt
Ngừng đứt nên phút bật tiếng tơ
Ôm sầu, mang giận ngẩn ngơ
Tiếng tơ lặng ngắt bây giờ càng hay
Bình bạc vỡ tuôn đầy dòng nước
Ngựa sắt giong, xô xát tiếng đao
Cung đàn trọn khúc thanh tao
Tiếng buông xé lụa, lựa vào bốn dây
Thuyền mấy lá đông tây lặng ngắt
Một vầng trăng trong vắt lòng sông
Ngậm ngùi đàn bát xếp xong
Áo xiêm khép nép hầu mong giãi lời
Rằng "xưa vốn là người kẻ chợ
Cồn Hà Mô trú ở lân la
Học đàn từ thuở mười ba
Giáo phường đệ nhất sổ đà chép tên
Gã Thiện tài sợ phen dừng khúc
Ả Thu nương ghen lúc điểm tô
Ngũ Lăng chàng trẻ ganh đua
Biết bao the thắm chuốc mua tiếng đàn
Vành lược bạc gãy tan nhịp gõ
Bức quần hồng hoen ố rượu oi
Năm năm lần lữa vui cười
Mải trăng hoa chẳng đoái hoài xuân thu
Buồn em trảy lại lo dì thác
Sầu hôm mai đổi khác hình dung
Cửa ngoài xe ngựa vắng không
Thân già mới kết duyên cùng khách thương
Khách trọng lợi, khinh đường ly cách
Mải buôn chè sớm tếch nguồn khơi
Thuyền không, đậu bến mặc ai
Quanh thuyền trăng dãi, nước trôi lạnh lùng
Đêm khua, sực nhớ vòng tuổi trẻ
Chợt mơ màng dòng lệ đỏ hoen
Nghe đàn ta đã chạnh buồn
Lại rầu nghe nỗi nỉ non mấy lời
Cùng một lứa bên trời lận đận
Gặp gỡ nhau lọ sẵn quen nhau
Từ xa Kinh khuyết bấy lâu
Tầm dương đất trích gối sầu hôm mai
Chốn cùng tịch lấy ai vui thích
Tai chẳng nghe đàn địch cả năm
Sông Bồn gần chốn cát lầm
Lau vàng, trúc võ, âm thầm quanh hiên
Tiếng chi đó nghe liền sớm tối
Cuốc kêu sầu, vượn hót véo von
Hoa xuân nở, nguyệt thu tròn
Lần lần tay chuốc chén son ngập ngừng
Há chẳng có ca rừng, địch nội ?
Giọng líu lo, buồn nỗi khó nghe
Tỳ bà nghe dạo canh khuya
Dường như tiên nhạc gần kề bên tai
Hãy ngồi lại gẩy chơi khúc nữa
Sẽ vì nàng soạn sửa bài ca "
Đứng lâu dường cảm lời ta
Lại ngồi lựa phím đàn đà kíp dây
Nghe não ruột khác tay đàn trước
Khắp tiệc hoa sướt mướt lệ rơi
Lệ ai chan chứa hơn người ?
Giang Châu tư mã đượm mùi áo xanh

[mucdong]

Thượng Dương Nhân
by Bạch Cư Dị

Thượng Dương nhân! Thượng Dương nhân!
Hồng nhan ám lão, bạch phát tân.
Lục y giám sử thủ cung môn,
Nhất bế Thượng Dương đa thiểu xuân?
Huyền tông mạt tuế sơ tuyển nhập
Nhập thời thập lục, kim lục thập,
Đồng thời thái trạch bách dư nhân,
Linh lạc niên thâm tàn thử thân.
Ức tích thôn bi biệt thân tộc,
Phù nhập xa trung bất giao khốc.
Giai vân nhập nội tiện thừa ân,
Kiểm tự phù dung, hung tự ngọc
Vị dung quân vương đắc kiến diện,
Dĩ bị Dương phi dao trắc mục
Đố linh tiềm phối Thượng Dương cung,
Nhất sinh toại hướng không phòng túc.
Túc không phòng, thu dạ trường,
Dạ trường vô mỵ thiên bất minh.
Cảnh cảnh tàn đăng bối bích ảnh,
Tiêu tiêu ám vũ đả song thanh.
Xuân nhật trì,
Nhật trì độc toạ thiên nan mộ,
Cung oanh bách chuyển sầu yếm văn
Lương yến song thê lão hưu đố,
Oanh quy yến khứ trường tiễu nhiên,
Xuân vãng thu lai bất ký niên,
Duy hướng thâm cung vọng minh nguyệt.
Đông tây tú ngũ bách hồi viên.
Kim nhật cung trung niên tối lão,
Đại gia dao tứ thượng thư hiệu,
Tiểu đầu hài lý trách y thường,
Thanh đại điểm mi, mi tế trường.
Ngoại nhân bất kiến, kiến ưng tiếu,
Thiên Bảo mạt niên thời thế trang!
Thượng Dương nhân, khổ tối đa,
Thiếu diệc khổ, lão diệc khổ,
Thiếu khổ, lão khổ lưỡng như hà?
Quân bất kiến,
Tích thời Lã Thượng mỹ nhân phú,
Hựu bất kiến.
Kim nhật Thượng Dương cung nhân bạch phát ca

Dịch Nghĩa

Người cung Thượng Dương! người cung Thượng Dương!
Má hồng âm thầm già, tóc ngày bạc thêm.
Quan thái giám áo xanh, cắt cho việc canh cửa cung.
Từ khi giam vào cung Thượng Dương, đến nay trải đã bao xuân
Cuối đời Huyền Tông (2) bắt đầu tuyển vào,
Lúc vào mười sáu, nay sáu mươi tuổi.
Cùng một lớp tuyển có hơn trăm người,
Lâu năm rơi rụng, nay còn thân tàn này sót lại.
Nhớ khi nuốt sầu từ biệt thân thích, họ hàng,
Bị dìu lên xe, không cho khóc
Ai cũng bào vào cung là được nhờ ơn ngay,
Má đỏ như hoa sen, ngực trắng như ngọc.
Chưa được vua trông thấy mặt,
Đã bị nàng Dương (3) lườm tự đằng xa.
Vì ghen nên ngầm sai đầy vào cung Thượng Dương,
Thế là cả đời nằm suông trong buồng vắng.
Nằm buồng vắng, đêm thu dài.
Đêm dài không ngủ, trời mãi chẳng sáng.
Lẻ loi đèn tàn, bóng in trên vách,
Mưa đêm rả rích, tiếng đập ngoài song,
Ngày xuân trôi chầm chậm
Ngày chầm chậm, ngồi một mình, trời mãi chẳng chiều.
Oanh trong cung líu lo trăm giọng, buồn nghe đã chán tai.
Én đậu sóng đôi trên giường nọ, tuổi già không còn ghen tị.
Oanh về, én tếch, cảnh vẫn im lìm.
Xuân lại thu quan, bao năm không nhớ,
Duy ở chốn cung sâu, ngắm nhìn trăng sáng.
Đông rồi lại tây, từng đã bốn năm trăm độ tròn (4)
Ngày nay trong cung, tuổi mình già nhất.
Mọi người đặt xa xôi cho cái tên : cụ Thượng.
Đôi hài nhọn mũi, áo quần hẹp bó,
Sáp đen lánh vẽ đôi mày nhỏ và dài.
Người ngoài trông thấy, trông thấy hẳn cười:
"Đấy! Lối điểm trang cuối đời Thiên Bảo!" (5)
Người cung Thượng Dương khổ rất nhiều,
Trẻ cũng khổ, già cũng khổ.
Trẻ khổ già khổ, hai đường biết sao?
Người há chẳng thấy bài phú "Người đẹp" của Lã Thượng (6) ngày trước ?
Lại há chẳng thấy khúc hát "Đầu bạc" của người cung Thượng Dương ngày nay?

(1): Thượng Dương cung : Một trong những cung dành cho những cung phi bị Đường Minh Hoàng bỏ sau khi Dương Quí Phi vào cung
(2) Huyền Tông:Đường Minh Hoàng
(3)Nàng Dương : Dương quí phi
(4)Thời gian độ bốn mươi năm
(5)Thiên Bảo: niên hiệu Đường Minh Hoàng
(6) Cuối năm Thiên Bảo, Minh Hoàng ngầm sai người đi tìm gái đẹp. Người ta gọi bọn này là hoa điểu sứ. Thủa ấy có Lã Thượng làm bài Mỹ nhân phú ngụ ý chê Đường Minh Hoàng

Dịch Thơ
Người Thượng Dương


Người Thượng Dương
Má phấn phai hồng mái tóc sương,
Thái giám cắt vào việc giữ cửa,
Đã mấy mươi xuân chịu bẽ bàng.
Năm ngoái Huyền Tông mới kén vào,
Khi vào mười sáu, nay sáu mươi
Trăm người kén vào cung một lúc,
Mòn mỏi xuân xanh suốt cả đời.
Nhớ lúc ra đi biệt họ hàng,
Dìu lên xe tiễn cấm buồn thương,
Bảo vào cung cấm, được sung sướng,
Mày mặt tươi hồng, ngực nở nang.
Chưa được đức vua nhìn thấy mặt,
Đã bị Dương Phi để ý ngầm.
Ghen bắt đầy vào cung Thượng Dương,
Phòng không từ đó sống âm thầm.
Đêm thu dài,
Đêm dài không ngủ giời tối hoài.
Bên ngọn đèn tàn ngơ ngẩn bóng,
Tí tách mưa đêm dội cửa ngoài.
Ngày xuân chẩy,
Ngày chẩy, võ võ trời lâu tối,
Oanh vàng hát mãi chẳng buồn nghe,
Trông én đậu đôi già chẳng ngơi
Oanh đi én lại bao âm thầm
Xuân tới thu qua chẳng nhớ năm
Cung sâu chỉ biết nhìn trăng sáng
Tình tuần trăng đã bốn năm trăm
Ngay nay trong cung tuổi già nhất
Ai nấy gọi đùa cụ Thượng thư
Giày dép đi chật, áo quần hẹp
Sáp xanh tô mày, mày nhỏ sẹp,
Người ngoài không nhìn, nhìn phải cười,
Cuối đời Thiên Bảo thế mới đẹp.
Người Thượng Dương khổ rất nhiều,
Trẻ cũng khổ, già cũng khổ,
Trẻ khổ già khổ đều ra sao ?
Anh không thấy bài phú "Mỹ nhân" xưa kia của Lã Thượng,
Lại không thấy bài ca "người Thượng Dương tóc bạc" ngày nay ru?

[mucdong]

Thảo
by Bạch Cư Dị

Ly ly nguyên thượng thảo
Nhất tuế nhất khô vinh
Dã hoả thiêu bất tận
Xuân phong xuy hựu sinh
Viễn phương xâm cổ đạo
Tình thuý tiếp hoang thành
Hựu tống Vương Tôn khứ
Thê thê mãn biệt tình



Dịch Nghĩa
Cỏ
Cỏ trên cánh đồng bời bời
Mỗi năm một lần úa một lần tươi
Lửa đồng đốt không bao giờ cháy hết
Khi gió xuân thổi lại sinh sôi nảy nở
Mùi thơm lan xa đến lối thành cũ
Màu biếc tươi thắm kề thành hoang
Lại đưa Vương Tôn ra đi
Rườm rà chứa chan tình ly biệt



Dịch Thơ
Trên đồng cỏ bời bời
Hàng năm úa lại tươi
Lửa đồng đốt không xuể
Gió xuân lại sinh sôi.
Lối xưa hương cỏ ngát
Hoang thành màu biếc tươi
Tiễn Vương Tôn lần nữa
Biệt ly dạ tơi bời...

-------------------------------------------------------------------------------------

Thái địa hoàng giả
by Bạch Cư Dị

Mạch tử xuân bất vũ
Hòa tổn thu tảo sương
Tuế án vô khẩu thực
Điền trung thái địa hoàng
Thái chi tương hà dụng?
Trì dĩ dịch hầu lương
Lăng thần hạ sừ khứ
Bạc mộ bất doanh khuông
Huề lai chu môn gia
Mại dữ bạch diện lang
Dữ quân đạm phì mã
Khả sử chiếu địa quang
Nguyện dịch mã tàn túc
Cứu thử khổ cơ trường!



Dịch Nghĩa
Lúa mạch hỏng vì mùa xuân không mưa
Lúa mùa kém vì mùa thu sương sớm
Cuối năm không có miếng ăn
Ra đồng kiếm củ địa hoàng
Kiếm được sẽ dùng làm gì?
Đem đổi lấy chút thức ăn
Trời chưa sáng đã vác cuốc ra đi
Mãi điến chiều cũng không được đầy giỏ
Đem đến nhà có cửa son nọ
Bán cho chàng mặt trắng phau phau:
- "Để ông vỗ cho ngựa
Nó sẽ béo mầm, lông mượt bóng loáng
Xin đổi cho những thóc ngựa ăn thừa
Để cứu cho cái bụng đang đói khổ này!"



Dịch Thơ
Người hái củ địa hoàng



Xuân không mua, chiêm hỏng,
Thu sương sớm, mùa vàng.
Năm cuối không hạt gạo,
Ra đồng kiếm địa hoàng!
Kiếm được để làm gì?
Đem đổi lấy chút lương.
Tinh sương vác cuốc chạy,
Chiều tối chẳng đầy lường.
Mang đến cửa son nọ,
Bán cho cậu trai sang
Để cậu nuôi ngựa béo,
Lông mượt tỏa hào quang.
Đổi thóc thừa của ngựa,
Cứu cái bụng đói nhàng!

[mucdong]

Thái Hàng lộ
by Bạch Cư Dị

Thái Hàng chi lộ năng tồi xa
Nhược tỉ quân tâm thị thản đồ
Vu Giáp chi thủy năng phúc chu
Nhược tỉ quân tâm thị an lưu.
Quân tâm hiếu ố khổ bất thường
Hiếu sinh mao vũ,ố sinh sang
Dữ quân kết phát vị ngũ tải
Khởi kỳ Ngưu Nữ vi Sâm Thương !
Cổ xưng sắc suy tương khí bội,
Đương thì mĩ nhân do oán hối
Hà huống như kim loan kính trung
Thiếp tâm vị cải,quân tâm cải !
Vị quân huân y thường,
Quân văn lan xạ bất hinh hương.
Vị quân thịnh dung sức,
Quân khan châu thúy vô nhan sắc.
Hành lộ nan ! Nan trùng trần.
Nhân sinh mạc tác phụ nhân thân
Bách niên khổ lạc do tha nhân.
Hành lộ nan ! Nan ư sơn,nan ư thủy.
Bất độc nhân gia phu dữ thê,
Cận đại quân thần diệc như thử !
Quân bất kiến :
Tả nạp ngôn,hữu nạp sử,
Triêu thừa ân,mộ tứ tử.
Hành lộ nan !
Bất tại thủy,
Bất tại sơn,
Bất tại nhân tình phản phúc gian !

Dịch Nghĩa

Đường núi Thái Hàng có thể làm đổ gãy xe
So với lòng chàng,vẫn là đường bằng phẳng.
Dòng nước Vu Giáp có thể lật chìm thuyền
So với lòng chàng,vẫn là dòng sông êm ả.
Lòng chàng yêu ghét khốn nỗi không thường
Yêu,coi như lông cánh;ghét,coi như ghẻ lở.
Kết tóc cùng chàng chưa được năm năm,
Sao đã đến lúc Ngưu Nữ thành ra Sâm Thương ?
Người xưa nói khi sắc đẹp tàn phai thì rẫy bỏ,
Huống chi ngày nay trong tấm gương loan
Lòng em chưa mà lòng chàng thay đổi !
Vì chàng xông hương quần áo,
Chàng nghe lan xạ chẳng thơm tho gì !
Vì chàng chải chuốt hình dung,
Chàng trông châu thúy chẳng đẹp đẽ gì !
Đường đi khó ! Khó tỏ bày !
Trong đời chớ làm thân đàn bà,
Sướng khổ trăm năm đều do tay người khác.
Đường đi khó !Khó hơn núi!Khó hơn nước!
Chẳng riêng gì vợ chồng ở trong nhà
Mà vua tôi gần đây cũng thế thôi !
Anh chẳng thấy :
Trái dâng lời,phải dâng sử,
Sớm ban ơn,chiều bắt chết.
Đường đi khó : Không ở nước,không ở núi,
Không ở chỗ lòng người tráo trở...

Dịch Thơ


Đường Thái Hàng lật gãy được xe
So lòng chàng đường còn bằng phẳng.
Nước Vu Giáp đánh đắm được thuyền
So lòng chàng sông còn bình lặng.
Lòng chàng yêu ghét thật khôn lường
Yêu cho sung sướng,ghét tai ương
Lấy chàng chưa được năm năm trọn
Đâu ngờ Ngưu Nữ hóa Sâm Thương !
Xưa bảo sắc tàn thì bỏ chối
Bấy giờ người đẹp còn hờn dỗi.
Huống chi bây giờ ngó gương loan
Lòng em chưa đổi,lòng chàng đổi.
Vì chàng xông y thường
Chàng nghe lan xạ chẳng mùi hương.
Vì chàng lo trang điểm
Chàng chê thúy châu không kiều diễm.
Đường đi khó ! Khó tỏ bày !
Chớ làm phận gái trên đời này
Sướng khổ trăm năm kẻ khác xoay !
Đường đi khó ! Khó hơn non ! Khó hơn nước !
Chẳng cứ vợ chồng chốn buồng the
Bây giờ vua tôi cũng một bè
Anh chẳng thấy :
Trái dâng lời,phải chép sử.
Sáng ban ơn,chiều xử tử.
Đường đi khó ! Không ở nước ! Không ở non
Không ở lòng người hay tráo trở.

[mucdong]

Thái Liên Khúc
by Bạch Cư Dị

Lăng diệp oanh ba hà chiểm phong
Hà hoa thâm xứ tiểu thuyền thông
Phùng lang dục ngữ đê đầu tiếu
Bích ngọc tao đầu lạc thủy trung



Dịch Thơ
Hái Sen Bên Hồ


Sóng lao xao lá xanh rờn
Giữa rừng hoa chiếc thuyền con nhẹ nhàng
Cúi đầu muốn ngỏ cùng chàng
Ô hay trâm ngọc ngỡ ngàng nước trong

-------------------------------------------------------------------------------------

Thính biên hồng
by Bạch Cư Dị

Kinh phong xuy khởi tái hồng quần
Bán nhập bình sa bán nhập vân
Vị vấn Chiêu Quân nguyệt hạ thính ?
Hà như Tô Vũ tuyết trung văn ?



Dịch Nghĩa
Nghe tiếng chim hồng nơi biên giới



Cơn gió dữ thổi bạt đàn chim hồng ngoài ải
Một nửa sà xuống bãi cát bằng,một nửa vào mây
Hỏi thử Chiêu Quân nghe thấy gì dưới trăng ?
Và Tô Vũ nghe ra sao ở trong xứ tuyết ?



Dịch Thơ
Gió bạt chim hồng phía ải bay
Nửa sa bãi cát,nửa vào mây
Chiêu Quân dưới trăng nghĩ sao nhỉ ?
Tô Vũ nghe trong tuyết có hay ?

[mucdong]

Thu Giang Tống Khách
by Bạch Cư Dị

Thu hồng thứ đệ quá
Ai viên triêu tịch văn
Thị nhật cô chu khách
Thử địa diệc ly quần
Mông mông nhuận y vũ
Mịch mịch mạo phàm vân
Bất túy Tầm Dương tửu
Yên ba sầu sát nhân

Dịch Nghĩa

Mùa thu, chim hồng lần lượt bay qua
Vượn hôm mai kêu thảm thiết
Ngày ấy, khách trên thuyền trơ trọi
Nơi đây cũng là nơi chia đàn
Mưa ướt át thấm vào áo
Mây man mác chắn cánh buồm
Rượu Tầm Dương chẳng thấy say
Khói sóng buồn chết người

Dịch Thơ
Sông Thu Tiễn Khách


Nhạn thu lần lượt bay qua
Thảm thương tiếng vượn hôm đà lại mai
Ngày nào một chiếc thuyền ai
Nước non này cũng chia phôi cánh đàn
Mưa dầm vạt áo như chan
Buồm ai man mác mây ngàn đón ngang
Chẳng say chén rượu Tầm Dương
Khỏi sao sóng khói sầu thương chết người

Bản Dịch: Tản Đà

-------------------------------------------------------------------------------------

Thu Sơn
by Bạch Cư Dị

Cửu bệnh khoáng tâm thưởng
Kim triêu nhất đăng sơn
Sơn thu vân vât lãnh
Xứng ngã thanh luy nhan
Bạch thạch ngạo khả chẩm
Thanh la hành khả phan
Ý trung như hữu đắc
Tận nhật bất dục hoàn
Nhân sinh vô kỷ hà
Như ký thiên địa gian
Tâm hữu thiên tải ưu
Thân vô nhất nhât nhàn
Hà thì giải trần võng
Thử địa lai yểm quan



Dịch Thơ
Trên Đỉnh Mùa Thu


Bao ngày lây lất ốm đau
Sáng nay thức giấc non cao đăng trình
Núi thu mây biếc lung linh
Xanh xao vàng võ dung hình ta đây
Gối đầu đá trắng nơi nầy
Dây xanh vương bước đẹp thay cảnh tình
Lòng ta vui lấy riêng mình
Ngày tàn phiêu phất bóng hình về đâu
Sinh ra nào sống bao lâu
Gởi thân trần thế cùng nhau tạm thời
Âu lo suốt cả nghìn đòi
Tâm thân chẳng được vui chơi một ngày
Bao giờ giũ sạch trần ai
Lên non cửa đóng then gài an nhiên

[mucdong]

Thu Trùng
by Bạch Cư Dị

Thiết thiết ảm song hạ,
Yêu yêu thâm thảo lí.
Thu thiên tư phụ tâm,
Vũ dạ sầu nhân nhĩ.

Dịch Nghĩa
Dế thu

Cứ ri rỉ ngoài cửa sổ tối tăm
Rền rền trong đám cỏ rậm rì.
Gợi niềm nhớ vợ giữa trời thu,
Đêm mưa rầu rĩ cả tai người.


Dịch Thơ
Mùa thu nghe dế kêu


Rỉ rỉ ngoài song tối
Ran ran trong cỏ rối.
Trời thu nhớ vợ nhà
Buồn bã mưa đêm dội.

-------------------------------------------------------------------------------------

Trường An chính nguyệt thập ngũ nhật
by Bạch Cư Dị

Huyên huyên xa kỵ đế vương châu
Ky bệnh vô tâm trục thắng du
Minh nguyệt thanh phong tam ngũ dạ
Vạn nhân hành lạc nhất nhân sầu.




Dịch Nghĩa
Rằm tháng giêng ở Trường An
Chốn kinh đô xe ngựa rầm rầm
Ốm nơi đất khách không còn lòng nào nghĩ đến việc đi ngoạn cảnh nữa
Đêm rằm này trăng thanh gió mát
Muôn nguời vui vẻ, riêng một người sầu




Dịch Thơ
Xe ngựa rầm rầm chốn đế châu,
Quê người đau ốm thiết gì đâu!
Đêm rằm gió mát trăng thanh đó,
Muôn kẻ mua vui, một kẻ sầu!

[mucdong]

Trường Hận Ca
by Bạch Cư Dị

Hán hoàng vị sắc tư khuynh quốc
Ngự vũ đa niên cầu bất đắc
Dương gia hữu nữ sơ trưởng thành
Dưỡng tại thâm khuê nhân vị thức
Thiên sinh lệ chất nan tự khí
Nhất chiêu tuyển tại quân vương trắc
Hồi đầu nhất tiếu bách mị sinh
Lục cung phấn đại vô nhan sắc
Xuân hàn tứ dục Thanh Hoa trì
Ôn tuyền thủy hoạt tẩy ngưng chi
Thị nhi phù khởi kiều vô lực
Thủy thị tân thừa ân trạch thì
Vân mấn hoa nhan kim bộ dao
Phù dung trướng noãn độ xuân tiêu
Xuân tiêu khổ đoản nhật cao khởi
Tòng thử quân vương bất tảo triều
Thừa hoan thị yến vô nhàn hạ
Xuân tòng xuân du dạ chuyển dạ
Hậu cung giai lệ tam thiên nhân
Tam thiên sủng ái tại nhất nhân
Kim ốc trang thành kiều thị dạ
Ngọc lâu yến bãi túy hòa xuân
Tỷ muội huynh đệ giai liệt thổ
Khả liên quang thái sinh môn hộ
Toại linh thiên hạ phụ mẫu tâm
Bất trọng sinh nam trọng sinh nữ
Ly cung cao xứ nhập thanh vân
Tiên nhạc phong phiêu xứ xứ văn
Hoãn ca mạn vũ ngưng ty trúc
Tận nhật quân vương khan bất túc
Ngư Dương bề cổ động địa lai
Kinh phá Nghê thường vũ y khúc
Cửu trùng thành khuyết yên trần sinh
Thiên thặng vạn kỵ tây nam hành
Thúy hoa dao dao hành phục chỉ
Tây xuất đô môn bách dư lý
Lục quân bất phát vô nại hà
Uyển chuyển nga mi mã tiền tử
Hoa điền ủy địa vô nhân thu
Thúy kiều, kim tước, ngọc tao đầu
Quân vương yểm diện cứu bất đắc
Hồi khan huyết lệ tương hòa lưu
Hoàng ai tản mạn phong tiêu tác
Vân sạn oanh vu đăng Kiếm Các
Nga My sơn hạ thiểu nhân hành
Tinh kỳ vô quang nhật sắc bạc
Thục giang thủy bích Thục sơn thanh
Thánh chủ trieu triêu mộ mộ tình
Hành cung kiến nguyệt thương tâm sắc
Dạ vũ văn linh trường đoạn thanh
Thiên tuyền địa chuyển hồi long ngự
Đáo thử trừ trừ bất nhẫn khứ
Mã Ngôi pha hạ nê thổ trung
Bất kiến ngọc nhan không tử xứ
Quân thần tương cố tận triêm y
Đông vọng đô môn tín mã quy
Quy lai trì uyển giai y cựu
Thái Dịch phù dung Vỵ Ương liễu;
Phù dung như diện liễu như mi
Đối thử như hà bất lệ thùy
Xuân phong đào lý hoa khai nhật
Thu vũ ngô đồng diệp lạc thì
Tây cung nam nội đa thu thảo
Lạc diệp mãn giai hồng bất tảo
Lê viên đệ tử bạch phát tân
Tiêu phòng a giám thanh nga lão
Tịch điện huỳnh phi tứ tiễu nhiên
Cô đăng khiêu tận vị thành miên
Trì trì chung cổ sơ trường dạ
Cảnh cảnh tinh hà dục thự thiên
Uyên ương ngõa lãnh sương hoa trọng
Phỉ thủy khâm hàn thùy dữ cộng
Du du sinh tử biệt kinh niên
Hồn phách bất tằng lai nhập mộng
Lâm Cùng đạo sĩ Hồng Đô khách
Năng dĩ tinh thành trí hồn phách
Vị cảm quân vương triển chuyển tư
Toại giao phương sĩ ân cần mịch
Bài không ngự khí bôn như điện
Thăng thiên nhập địa cầu chi biến
Thượng cùng bích lạc hạ hoàng tuyền
Lưỡng xứ mang mang giai bất kiến
Hốt văn hải thượng hữu tiên sơn
Sơn tại hư vô phiếu diểu gian
Lâu các linh lung ngũ vân khởi
Kỳ trung xước ước đa tiên tử
Trung hữu nhất nhân tự Thái Chân
Tuyết phu hoa mạo sâm si thị
Kim khuyết tây sương khấu ngọc quynh
Chuyển giao Tiểu Ngọc báo Song Thành
Văn đạo Hán gia thiên tử sứ
Cửu hoa trướng lý mộng hồn kinh
Lãm y thôi chẩm khởi bồi hồi
Châu bạc ngân bình di lý khai
Vân kết bán thiên tân thụy giác
Hoa quan bất chỉnh há đường lai
Phong xuy tiên duệ phiêu phiêu cử
Do tự Nghê Thường vũ y vũ
Ngọc dung tịch mịch lệ lan can
Lê hoa nhất chi xuân đới vũ
Hàm tình ngưng thế tạ quân vương
Nhất biệt tâm dung lưỡng diểu mang!
Chiêu Dương điện lý ân ái tuyệt
Bồng Lai cung trung nhật nguyệt trường
Hồi đầu hạ vọng nhân hoàn xứ
Bất kiến Trường An kiến trần vụ
Duy tương cựu vật biểu thâm tình
Điến hạp kim hoa ký tương khứ
Thoa lưu nhất cổ, hạp nhất phiến
Thoa tích hoàng kim hạp phân điến
Đãn giao tâm tự kim điến kiên
Thiên thượng nhân gian hội tương kiến
Lâm biệt ân cần trung ký từ
Từ trung hữu thệ lưỡng tâm tri:
Thất nguyệt thất nhật Trường Sinh điện
Dạ bán vô nhân tư ngữ thì
"Tại thiên nguyệt tác tỵ dực điểu
Tại địa nguyện vi liên lý chi"
Thiên trường địa cửu hữu thì tận
Thử hận miên miên vô tuyệt kỳ

Dịch Nghĩa

Vua Hán (1) trọng sắc đẹp, muốn có một người nghiêng nước nghiêng thành
Ở ngôi bao năm tìm kiếm không được
Họ Dương có cô gái mới lớn lên
Nuôi dạy ở nơi buồng the, người ngoài chưa ai biết
Vẻ đẹp trời sinh khó tự bỏ hoài,
Một sớm được tuyển vào bên vua
Mỗi lần ngoành mặt, nhoẻn cười lộ ra trăm vẻ đáng yêu
Sáu cung (2) son phấn không còn ai đáng gọi là có nhan sắc nữa
Tiết xuân lạnh, được tắm ở hồ Hoa Thanh (3)
Suối ấm, nước trơn dội trên da trắng mịn như mỡ đông
Thị tỳ nâng dậy, yếu mềm như không còn sức nữa
Ấy là lần đầu tiên được thấm nhuần ơn vua
Tóc mây, mặt hoa, những chuỗi ngọc trên đầu rung rinh
Trướng phù dung ấm trải qua đêm xuân
Bực nỗi đêm xuân ngắn ngủi, mặt trời lên cao rồi mới dậy
Từ đấy vua không ra coi chầu sớm nữa
Khi mua vui, khi hầu tiệc, chẳng lúc nào ngơi
Mùa xuân theo đi chơi xuân, đêm nào cũng là đêm riêng của nàng với vua
Gái đẹp nơi hậu cung hàng ba ngìn người,
Tình yêu thương đối với ba ngìn người ấy nay trút cả vào mình nàng
Nơi nhà vàng, trang hoàng xong, là chỗ của những đêm hầu hạ nũng nịu
Tiệc lầu ngọc, tan rồi là buổi say sưa với cả chiều xuân êm ái!
Chị em, anh em đều đước cắt đất phong quan
Thương thay! Một mình làm vẻ vang cho cả nhà cả họ!!
Khiến cho lòng những người làm cha mẹ trong thiên hạ
Quý sinh con gái hơn sinh trai
Cung điện trên núi Ly Sơn (4)cao vút mây xanh
Khúc nhạc tiên theo gió đưa đi, nơi nơi nghe tiếng
Giọng ca trầm trầm, điệu múa khoan hòa với tiếng đàn tiếng sáo
Suốt ngày vua xem không xuể
Tiếng trống trận Ngư Dương (5) bỗng dậy đất kéo đến
Làm cho điệu múa " Nghê thường vũ y " (6) tan tác kinh hoàng
Chín lần thành khuyết, khói bụi mịt mù
Ngìn cỗ xe, muôn cỗ ngựa chạy về tây nam
Tàn thắm, cờ hoa ngả nghiêng dùng dằng
Đi ra phía tây, khỏi cổng thành được hơn trăm dặm
Bỗng sáu quân không chịu tiến, tình thế khó xong
Gái mày ngày phải quằn quại chết trước đầu ngựa
Bông hoa vàng, cành thúy kiều, hình kim tước và trâm ngọc cài đầu
Rơi rắc trên mặt đất chẳng còn ai nhặt
Cứu không nổi, vua đành bưng mặt
Khi nhìn lại , máu pha nước mắt đã chảy ròng ròng
Bụi vàng tản mát bay, gió hiu hắt thổi
Những đợt thang mây vẫn uốn khúc cheo leo tren núi Kiếm Các
Dưới chân núi Nga My ( ở tỉnh Tứ Xuyên ngày nay) thưa thớt người đi
Bóng cờ ủ rũ, ánh mặt trời bạc phếch
Sông đất Thục ( nay là tỉnh Tứ Xuyên) biếc, núi đất Thục xanh
Tình vua nhớ nhung hết sớm lại chiều
Ánh trăng nơi hành cung, trông những đau lòng
Tiếng kiểng lúc đêm mưa, nghe càng đứt ruột
Trời xoay đất chuyển, xe rồng ( xe của vua) lại trở về
Tới đó ( chỉ bãi Mã Ngôi, nơi Dương Quí Phi chết ) dùng dằng không nỡ dời chân
Trong đống đất bùn, trên bãi Mã Ngôi
Mặt ngọc nào thấy đâu, còn trơ chỗ thác uổng!
Vua tôi nhìn nhau, ai nấy lệ rơi thấm áo
Hướng về phương đông, phía cổng thành mặc cho vó ngựa quen đường lững thững bước về
Tới nơi, ao vườn vẫn nguyên như cũ
Sen hồ Thái Dịch, liễu cung Vị Ương,
Thấy hoa sen, nhớ đến mặt nàng, thấy lá liễu, nhớ lông mày nàng
Trước cảnh ấy, cầm sao được giọt lệ !
Những buổi gió xuân, đào lý nở hoa
Những lúc mưa thu, ngô đồng rụng lá
Đền Tây cung (7) điện Nam Nội (8) cỏ thu mọc đầy
Lá rụng tơi bời, đỏ thềm không ai quét
Bọn con em nơi lê viên tóc đà nhuốm bạc
Lũ thái giám, thị tỳ chốn Tiêu Phòng cũng đã già rồi
Trước điện, buổi tối, cái đóm bay, cảnh tình lặng ngắt
Ngọn đèn vò võ khêu đã hết bấc, giấc mộng vẫn chưa thành
Tiếng trống cầm canh chầm chậm của đêm mới bắt đầu dài
Ánh sao lấp lánh trên sông Ngân lúc trời sắp sáng
Lớp sương nặng phủ trên mái ngói uyên ương (10) giá ngắt
Tấm chăn cánh trả, lạnh như tiền, chung đắp cùng ai ?
Kẻ khuất người còn xa nhau đã hơn năm trời đằng đẵng
Hồn phách chưa từng gặp nhau trong giấc chiêm bao
Một đạo sĩ ở Lâm Cùng (11) , đến chơi Hồng đô (12 )
Có phép thuật tinh thành gọi được hồn phách người chết
Vì cảm nỗi lòng vua nhớ nhung trằn trọc
Mới sai phương sĩ ( đạo sĩ) hết lòng tìm kiếm :
Xé tầng mây, cưỡi làn gió, đi nhanh như chớp
Lên trời, xuống đất, tìm khắp mọi nơi
Trên từ mây biếc, dưới đến suối vàng
Cả hai nơi đều mênh mang không thấy
Chợt nghe ở ngoài bể cổ có ngọn núi tiên
Núi rập rờn trong khoảng hư vô huyền ảo
Lầu gác lộng lẫy, năm thức mây lồng
Có bao nàng tiên thướt tha yểu điệu
Trong đó, một nàng tên gọi Thái Chân
Da tuyết, mặt hoa na ná giống
Gõ cửa ngọc mái tây nơi kim khuyết
Nhờ Tiểu Ngọc, truyền bảo đến Song Thành ( tên hai tiên nữ)
Nghe có sứ vua Hán tới
Trong màn cửa hoa giật mình tỉnh giấc
Khép áo, đẩy gối, bồi hồi trở dậy
Cánh rèm châu, bức mành bạc từ từ mở ra
Bối tóc mây hơi lệch, vẻ còn ngái ngủ
Mũ hoa đội chưa ngay, vội bước xuống thềm
Gió thổi, vạt áo nhẹ nhẹ bay
Hệt như lúc đang múa khúc " Nghê Thường Y Vũ "
Vẻ ngọc âm thầm, vắn dài hàng lệ,
Một cành hoa lệ đẫm hạt mưa xuân
Đăm đăm khoé mắt, nghẹn ngào " Đa tạ lòng quân vương"
"Một lần từ biệt đôi ngả cách mặt khuất lời
"Tình ân ái ở Chiêu Dương thế là đoạn tuyệt
"Ngày tháng trong cung Bồng Lai dài đằng đẵng
"Ngoảnh mặt nhìn xuống cõi đời
"Không ktháy Trường An, chỉ thấy bụi trần mù mịt
"Nay xin mượn vật cũ để tỏ chút tình thâm
"Chiếc hộp khảm, cành kim thoa, gửi mang về giúp
"Thoa để lại một nhành, hộp để lại một mảnh
Thoa bẻ nhánh vàng , hộp chia mảnh khảm
Chỉ nguyệt tấm lòng bền như vàng như khảm
"Kẻ trên đời, người trần thế sẽ còn gặp nhau!
Lúc sắp từ biệt còn ân cần nhắc gửi mấy lời
Trong đó có lời thề riêng, chỉ hai tấm lòng được biết
Đó là đêm mồng bảy tháng bày, tại điện Trường Sinh ( một điện trong cung Hoa Thanh đời Đường)
Nửa đêm , người vắng, thề riêng với nhau:
"Ở trên trời nguyện làm chim liền cánh,
"Ở dưới đất nguyện làm cây liền cành "
Trời đất dài lâu cũng có lúc hết
Hận này đằng dặc, không thủa nào cùng !

Chú thích :
(1) Vua Hán : chỉ Đường Minh Hoàng
(2) Sáu cung: chỉ những nơi vợ vua ở
(3) Hồ Hoa Thanh: Một hồ trên núi Ly Sơn, có suối nước ấm . Đường Minh Hoàng sai xây cung điện ở đấy làm nơi nghỉ, chơi
(4)Núi Ly Sơn : tức núi Ly Nhung, ở tỉnh Thiểm Tây ngày nay
(5)Ngư Dương : nơi An Lộc Sơn trấn thủ, thuộc tỉnh Hà Bắc ngày nay
(6) Nghê Thường y vũ : Một điệu múa gốc từ Ấn Độ, truyền sang Trung Quốc, Đường Minh
Hoàng sửa đổi lại thành một điệu ca vũ trong hoàng cung
(7) Đền Tây Cung , (8) điện Nam nội : tên hai cung, Đường Minh Hoàng sau khi chạy loạn trở về truyền ngôi cho con, làm thái thượng hoàng và lần lượt ở hai cung này
(9) Tiêu Phòng : tên một điện trong cung Vỵ Ương đời Hán, nơi vợ vua ở
(10) Ngói uyên ương : Thụy Văn Đế nằm mơ thấy hai phiến ngói rơi xuống đất, hóa
đôi uyên ương, về sau người ta gọi thứ ngói cứ ghép thành hai phiến một để lợp nhà là ngói uyên ương .
(11) Lâm Cùng :nay là huyện Cùng Lai, tỉnh Tứ Xuyên
(12) Hồng Đô :Nguyên là cửa một cung điện đời Hán ; nay dùng để chỉ nơi kinh đô

Dịch Thơ
Trường Hận Ca


Đức vua Hán mến người khuynh quốc
Trải bao năm tìm chuốc công tai
Nhà Dương có gái mới choai
Buồn xuân khóa kín chưa ai bạn cùng
Lạ gì của tuyết đông ngọc đúc
Chốn ngai vàng phút chốc ngồi bên
Một cười trăm vẻ thiên nhiên
Sáu cung nhan sắc thua hờn phấn son
Trời xuân lạnh suối tuôn mạch ấm
Da mỡ đông kỳ tắm ao Hoa
Vua yêu bận ấy mới là
Con hầu nâng dậy coi đà mệt thay
Vàng nhẹ bước lung lay tóc mái
Màn phù dung êm ái đêm xuân
Đêm xuân vắn vủn có ngần
Ngai rồng từ đấy chậm phần vua ra
Suốt ngày tháng tiệc hoa vui mãi
Đêm xuân tàn, xuân lại còn đêm
Ba ngìn xinh đẹp chị em
Ba ngìn yêu quí chất nêm một mình
Nhà vàng đúc, đêm thanh ấm áp
Lầu ngọc cao, say ắp mầu xuân
Anh em sướng đủ mọi phần
Mà cho thiên hạ có lần rẻ trai
Vẳng tiên nhạc khắp nơi nghe biết
Làn gió đưa cao tít Ly cung
Suốt ngày múa hát thung dung
Tiếng tơ, tiếng trúc say lòng quân vương
Ầm tiếng trống Ngư Dương kéo đến
Khúc Nghê Thường tan biến như không
Chín lần thành khuyết bị tung
Nghìn xe, muôn ngựa qua vùng Tây Nam
Đi lại đứng hơn trăm dậm đất
Cờ thúy hoa bóng phất lung lay
Sáu quân rúng rắng làm rầy
Mày ngài trước ngựa lúc này thương ôi!
Ai người nhặt thoa rơi bỏ đất
Ôi! Thúy Kiều ngọc nát vàng phai
Quân vương bưng mặt cho rồi
Quay đầu trông lại, máu trôi lệ dàn
Gió tung bụi mê man tản mác
Đường thang mây Kiếm Các lần đi
Vắng tanh, dưới núi Nga My
Mặt trời nhạt thếch , tinh kỳ buồn tênh
Đát Ba Thục non xanh nước biếc
Lòng vua cha thương tiếc hôm mai
Thấy trăng luống những đau người
Đêm mưa đứt ruột, canh dài tiếng chuông
Phút trời đất quay cuồng vận số
Bánh xe rồng đến chỗ ngày xưa
Đất bùn chỗ chết còn trơ
Thấy đâu mặt ngọc ! Bây giờ Mã Ngôi!
Đầm vạt áo, vua tôi giọt lệ
Gióng dây cương, ngựa tế về đông
Cảnh xua dương liễu, phù dung
Vị Ương, Thái Dịch hồ cung vẹn mười
Phù dung đó, mặt ai đâu tá ?
Mày liễu đâu ? Cho lá còn như
Càng trông hoa liễu năm xưa
Càng xui nước mắt như mưa ướt đầm
Xuân đào lý gió đêm huê nở
Thu khi mưa rụng lá ngô đồng
Kìa Nam Uyển, nọ Tây Cung
Đầy thềm ai quét lá hồng thu rơi ?
Vườn lê cũ những ai con hát ?
Mái tóc coi trắng phớt lạ lùng
Những ai coi giữ tiêu phòng ?
Mày xanh thuở ấy nay cùng già nhăn
Trước cung điện nhìn sân đêm tối
Đom đóm bay gợi mối u sầu
Ngọn đền khêu đã cạn dầu
Khó thay, giấc ngủ dễ hầu ngủ xong !
Tiếng canh tối tùng tùng điểm trống
Năm canh dài chẳng giống đêm xưa
Sông Ngân lấp lánh sao thưa
Trời như muốn sáng, sao chưa sáng trời ?
Tren mái ngói sương rơi ướt lạnh
Trong chăn nằm bên cạnh nào ai ?
Cách năm sống thác đôi nơi
Thấy đâu hồn phách vãng lai giấc nồng ?
Khách đạo sĩ Lâm Cùng có gã
Chơi Hồng Đô phép lạ thần thông
Xót vì vua chúa nhớ nhung
Mới sai phương sĩ hết lòng ra tay
Cưỡi luồng gió như bay như biến
Tren trời xanh, dưới đến đất đen
Hai nơi bích lạc, hoàng tuyền
Dưới tren tìm khắp mơ huyền thấy chi !
Sực nghe nói tìm đi mé bể,
Có non tiên ngoài phía hư không
Rỡ ràng cugn điện linh lung
Xa trông năm sắc mây lồng đẹp sao!
Trong tha thướt biết bao tiên tử
Một nàng tiên tên chữ Ngọc Chân
Mặt hoa da tuyết trắng ngần
Dáng như người ấy có phần phải chăng ?
Mái tây gõ cửa vàng then ngọc
Cậy đưa tin Tiểu Ngọc, Song Thành
Nghe tin sứ giả Hán Đình
Cửa hoa trong trướng giật mình giấc mơ
Cầm áo dậy, thẩn thơ buồn bực,
Mở rèm châu, bình bạc lần ra
Bâng khoâng nửa mái mây tà
Thềm cao xuống chiếc mũ hoa lệch đầu
Phớt tay áo bay màu ngọn gió
Giống Nghê Thường khúc múa năm xưa
Lệ dàn mặt ngọc lưa thưa
Cành lê hoa trĩu hạt mưa xuân đầm
Ngừng nước mắt âm thầm buồn bã
Đội ơn lòng, xin tạ quân vương
Từ ngày cách trở đôi phương
Vắng tanh tăm tiếng, mơ màng hình dong
Nơi đế điện dứt vòng ân ái
Chốn tiên cugn thư thái hàng ngày
Cõi trần ngoảnh lại mà hay
Tràng An chẳng thấy, thấy đầy bụi nhơ!
Lấy chi tỏ tình xưa thăm thú ?
Gửi cành hoa vật cũ cầm xuôi
Thoa vàng hộp khảm phân đôi
Nửa xin để lại nửa thời đem đi
Chỉ xin nguyện lòng ghi dạ tạc
Tựa hoa vàng bền chắc không phai
Thời cho cách trở đôi nơi
Nhân gian rồi với trên trời gặp nhau
Ân cần dặn mấy câu lâm biệt
Lời thề xưa lòng biết với lòng
Là đêm trùng thất ngồi chung
Trường Sinh sẵn điện vắng không bóng người
Xin kết nguyện chim trời liền cánh
Xin làm cây cành nhánh liền nhau
Thấm chi trời đất dài lâu
Giận này dặc dặc dễ hầu có nguôi ...

Bản Dịch:Tản Đà

[mucdong]

Trì bạn
by Bạch Cư Dị

Kết cấu trì tây lang
Sơ lí trì đông thụ.
Thử ý nhân bất tri
Dục vi đãi nguyệt xứ.

Dịch Nghĩa

Bên bờ ao
Bờ tây ao dựng một nếp nhà
Bờ đông ao trồng một cây thân gỗ.
ý đó người ta không biết được đâu !

Dịch Thơ


Tây ao dựng mái nhà
đông bến trồng cây gỗ.
ý ấy có ai hay ?
Chờ trăng làm sẵn chỗ.

-------------------------------------------------------------------------------------

Trì Thượng
by Bạch Cư Dị

Tiểu oa xanh tiểu đỉnh
Thâu thái bạch liên hồi
Bất giải tàng tung tích
Phù bình nhất đạo khai.

Dịch Nghĩa

Trên ao
Cô gái nhỏ bơi chiếc thuyền nhỏ
Hái hoa sen trắng đem về
Không biết che lấp dấu vết của mình,
để một lối mở ra giữa đám bèo nổi.

Dịch Thơ


Gái nhỏ bơi thuyền nhỏ
Hái sen trắng trở theo
Biết gì che dấu vết
Mở lối giữa ao bèo.

[mucdong]

Triệu Thôn Hồng Hạnh
by Bạch Cư Dị

Triệu thôn hồng hạnh mỗi niên khai
Thập ngũ niên trung khán kỷ hồi
Thất thập tam nhân nan tái đáo
Kim niên lai thị biệt hoa lai

Dịch Nghĩa

Hoa hạnh đỏ xóm Triệu năm nào cũng nở
Trong mười lăm năm, đã ngắm bao lần
Năm bảy mươi ba tuổi khó có thể lại đến đây
Năm nay đến đây, là để từ biệt hoa

Dịch Thơ
Hoa Hạnh Đỏ Xóm Triệu


Triệu thôn hạnh đỏ nở năm năm
Hơn chục năm nay ngắm mấy lần
Ông lão bảy ba khôn trở lại
Nay cùng hoa biệt đến đây thăm

-------------------------------------------------------------------------------------

Trùng Dương tịch thượng phú bạch cúc
by Bạch Cư Dị

Mãn viên hoa cúc uất kim hoàng,
Trung hữu cô tùng sắc tự sương.
Hoàn tự kim triêu ca tửu tịch,
Bạch đầu ông nhập thiếu niên trường.

Dịch Nghĩa

Trên bàn tiệc ngày Trùng Dương,vịnh hoa cúc trắng
Đầy vườn cúc nở hoa vàng màu nghệ,
Trong đó có một chòm lẻ loi trắng như sương.
Cũng giống như sáng nay trên bàn tiệc hát và rượu
Ông già tóc bạc chen vào đám tuổi trẻ.

Dịch Thơ


Cúc nở đầy vườn tựa nghệ pha,
Trắng như sương sớm một chòm hoa
Khác gì buổi sáng trên bàn tiệc,
Giữa đám thanh niên một lão già !

Người dịch Lê Nguyễn Lưu

bản dịch khác

Đầy vườn hoa cúc vàng như nghệ
Một khóm như sương trắng trắng tinh
Tiệc rượu sớm nay cũng giống thế
Một ông đầu bạc giữa đầu xanh

[mucdong]

Trung thu nguyệt
by Bạch Cư Dị

Vạn lý thanh quang bất khả ty
Thiên sầu ích hận nhiễu thiên nhai
Thuỳ nhân lũng ngoại cửu chinh thú
Hà xứ đình tiền tận biệt ly
Thất sủng cố cơ quy viện dạ
Một phiên lão tướng thướng lâu thì
Chiếu tha kỉ thử nhân trường đoạn
Ngọc thố ngân thiềm viễn bất tri



Dịch Nghĩa
Trăng mùa thu



Ánh sáng muôn dặm trong trẻo không thể tưởng
Nỗi buồn tăng thêm,nỗi giận chồng chất đầy trời.
Ngoài cõi gò bãi,ai người đi lính lâu ngày ?
Trước sân nơi nào cũng là chốn ly biệt.
Đây là đêm nàng cung nữ hết được yêu về viện
Cũng là lúc ông tướng già thua trận mất đất lên lầu.
Ánh trăng soi làm cho họ xót xa đứt ruột
Thỏ ngọc cóc bạc ở nơi tít mù có biết gì đâu !



Dịch Thơ
Muôn dặm trăng trong sáng tuyệt vời
Sầu chan hận chứa khắp muôn nơi
Đồn xa đóng giữ kìa bao kẻ
Sân trước chia ly ấy mấy nơi.
Lão tướng lên lầu khi thất trận
Cung phi về viện lúc vua lơi
Soi cho đứt ruột bao người thế
Cóc thỏ mù xa há biết đời !

[mucdong]

Văn dạ châm
by Bạch Cư Dị

Thuỳ gia tư phụ thu đảo bạch
Nguyệt khổ phong thê châm thử bi
Bát nguyệt cửu nguyệt chính trường dạ
Thiên thanh vạn thanh vô liễu thì
Ưng đáo thiên minh đầu tân bạch
Nhất thanh thiêm đắc nhất hành ti.



Dịch Thơ


Thu đến nhớ chồng ai đập lụa
Gió trăng não lắm đá chày ơi
Tháng tám tháng chín đêm dài bấy
Ngàn tiếng muôn tiếng không hề nguôi
Mỗi tiếng trắng thêm tơ một sợi
Sáng ra e bạc cả đầu ai.

-------------------------------------------------------------------------------------

Vấn hữu
by Bạch Cư Dị

Chủng lan bất chủng ngãi
Lan sinh ngãi diệc sinh
Căn cai tương giao trưởng
Hành diệp tương phụ vinh
Hương hành dữ xú diệp
Nhật dạ câu trưởng đại
Sừ ngãi khủng thương lan
Khái lan chủng tư ngãi
Lan diệc vị năng khái
Ngãi diệc vị năng trừ
Trầm ngâm ý bất quyết
Vấn quân: "hợp hà như ?"



Dịch Nghĩa
Hỏi bạn



Trồng lan chứ không trồng ngãi
Thế mà lan mọc,ngãi cũng mọc
Rễ và mầm bám nhau lớn lên
Giò và lá tựa vào nhau tươi tốt
Giò thơm cùng lá hôi
Ngày đêm đều nảy nở
Dẫy ngãi đi thì sợ lan chột
Tưới cho lan thì sợ ngãi tốt
Thế rồi lan cũng chưa tưới được
Mà ngãi cũng chưa dẫy đi
Ngẫm nghĩ hoài không thể quyết định
Hỏi bạn: "Nên làm thế nào cho phải ?"



Dịch Thơ
Trồng lan chẳng trồng ngãi
Lan lên,ngãi cũng lên
Rễ mầm chằng chịt lớn
Giò lá tốt tươi chen
Giò thơm lẫn lá hôi
Cùng lớn từng ngày một
Dẫy lan sợ ngãi hư
Tưới lan e ngãi tốt
Lan kia chưa thể tưới
Ngãi nọ cũng khôn đào
Ngẫm nghĩ phân vân mãi
Hỏi anh: "Phải thế nào ?"

[mucdong]

Vọng Nguyệt Hoài Cảm
by Bạch Cư Dị

Thời nạn niên hoang, thế nghiệp không,
Đệ huynh ky lữ các tây đông.
Điền viên liêu lạc can qua hậu
Cốt nhục lưu ly đạo lộ trung.
Điếu ảnh phân vi thiên lý nhạn,
Từ căn tán tác cửu thu bồng.
Công khan minh nguyệt ưng thùy lệ,
Nhất dạ hương tâm ngũ xứ đồng



Dịch Thơ
Cảm Xúc Khi Ngắm Trăng


Giặc, đói tràn lan, sản nghiệp không,
Anh em trôi giạt nẻo tây đông.
Ruộng vườn xơ xác sau cơn loạn,
Ruột thịt lìa tan giữa chặng đường.
Nghìn dặm lạc đàn thương bóng nhạn,
Chín thu lìa gốc thảm thân bồng.
Nằm nơi lặng ngẩng nhìn trăng sáng,
Một khối tình quê, lệ mấy dòng!

-------------------------------------------------------------------------------------

Xuân Đề Hồ Thượng
by Bạch Cư Dị

Hồ thượng xuân lai tự họa đồ
Loạn phong vi nhiễu thủy bình phô
Tùng bài sơn diện thiên trùng thúy
Nguyệt điểm ba tâm nhất khỏa châu
Bích thảm tuyết đầu trừu tảo đạo
Thanh la quần đái triển tân bồ
Vi năng phao đắc Hàng Châu khứ
Nhất bán câu lưu thị thử hồ

Dịch Nghĩa

Xuân về, cảnh hồ như một bức tranh
Núi lô nhô vây quanh mặt nước phẳng lặng
Những hàng thông trên mặt núi trập trùng xanh ngắt
Ánh trăng rọi vào lòng sóng thành hạt ngọc châu
Lúa sớm trổ bông, như những sợi trên tấm thảm biếc
Lá bồ mới nảy, như những dải quần lụa xanh
(Ta) chưa bỏ Hàng Châu đi ngay được
Một nửa vì bịn rịnh cảnh hồ này

Dịch Thơ
Mùa Xuân, Đề Thơ Trên Hồ


Xuân đến trên hồ tựa bức tranh,
Nước êm phăng phẳng núi vòng quanh
Sườn non bích trải: tùng muôn cụm
Đáy nước châu gieo : nguyệt một vành
Lúa mới dập dờn vuông đệm biếc,
Bồ non phơ phất dải là xanh
Hàng Châu chưa bỏ đi cho dứt
Một nửa vì đây vướng vít tình