PDA

View Full Version : Mùa Xuân và Thơ t́nh Bùi Giáng



ANH-HAI
03-27-2008, 12:05 PM
Thưa rằng ly biệt mai sau
Là trùng ngộ giữa hương màu Nguyên Xuân…


Bùi Giáng, một thi sĩ đặc biệt của nền thơ đa dạng Việt Nam hiện đại.
Ngựi ta đă nói nhiều về ông và chắc theo thời gian về ông c̣n nói nhiều nữa!
Bùi thi sĩ sinh ngày 17-12-1926 tại huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, mất năm 1998 tại Sài G̣n. Ông là con trai thứ của ông Bùi Thuyên và bà vợ lẻ Huỳnh Thị Kiềng. Tốt nghiệp trung học khi tuổi vừa đôi mươi , học chưa xong Đại học Văn khoa, ông bỏ dở, đeo đuổi sự nghiệp văn chương. Văn nghiệp của ông gồm nhiều thể loại: Lư luận - phê b́nh , biên khảo triết học, dịch thuật văn chương, sáng tác Thơ, Văn …Lĩnh vực được người đọc nhắc đên nhiều chính là Thi ca, có thể kể tên một số tác phẩm tiêu biểu : Mưa nguồn, Rong rêu, Lá hoa cồn, Ngàn thu rớt hột, Mười hai con mắt, Mùa màng tháng tư, Bài ca quần đảo,Màu hoa trên ngàn, Đêm ngắm trăng, Thơ vô tận vui v.v.


Bằng một phong cách nghệ thuật rất riêng, ông đă tạo nên một cơi mông lung huyền ảo về quê hương ,đất trời , về cỏ hoa muôn vật, về nhân sinh, về Đạo… Tất cả như lăng đăng sương mù ,như hoa đăng, ảo ảnh.Thế giới trong thơ ông như trong một kính vạn hoa. Ông là một bậc thầy về ngôn ngữ Việt và thể tài thơ lục bát. Thơ ông có nhiều câu, nhiều bài rất thuần khiết nhưng cũng có nhiều bài lời thơ mơ hồ phiêu lăng chập chờn giữa đôi bờ thực và mộng, nối cơi nhân sinh trầm luân thực tại và thế giới ảo huyền siêu thoát . Nó là những cơn mơ giữa đời thực, đôi khi như là một "ru - bích" của tṛ chơi tâm linh .

Trong cái biển thơ mông lung huyền ảo đó ta bắt gặp một dải thơ nói về t́nh yêu khá chân t́nh và giản dị, tuy cũng không thoát khỏi cái sương khói mơ màng chung của thơ ông .

Thơ t́nh Bùi Giáng tỏa thành hai nhánh, một về cơi thực, một về cơi mơ và đều gắn với một không gian, một xứ quê mà ông gọi là "cố quận". Đó là một quê thực xứ Quảng của ông nhưng cũng là một xứ mơ, một quê xưa , nước cũ đầy khái quát mơ hồ .


…Đất hoa khóc vĩnh biệt người
Ngàn cây cố quận đôi lời sương thu …


Dọc theo miền Trung cằn khô chúng ta tới đất Quảng, ngược ḍng Thu Bồn đến sông Vu Gia, rồi ngược măi lên sông Côn, sông Bung, qua Ḥn Kẽm, Đá Dừng…nghe bâng khuâng những câu ca dao xa xót một thời xứ sở phân tranh

"Ngó lên Ḥn Kẽm , Đá Dừng
Thương cha nhớ mẹ quá chừng bạn ơi !".

Cuộc hành tŕnh tiếp tục , ta sẽ như thấy ḿnh trôi trong cổ tích: một sông nước mênh mông, những làng thôn trải dài qua những nương dâu xanh ngát, kẽo kẹt xa quay tơ tằm vàng óng, sẽ hiểu thêm một phương diện thực tế của hai từ "cố quận". Đó chính là nơi chôn rau cắt rốn, nơi chứa đầy những kỷ niêm một thời của ông. Nhớ người từ những buồn vương, xa người từ thuở đoạn trường diễn ra? Cuộc thế thăng trầm buồn vui hư ảo, khi muốn trở về thưc tại,về với những an ủi, về với cái thuở ban đầu đầy ấp iu nồng đượm, con đường ngắn nhất và dễ t́m về nhất là cố quận – quê xưa!
Khi nói về những mối t́nh, về những người con gái đi qua đời ḿnh, Bùi thi sĩ đều mơ màng và nâng niu. Kỷ niệm sau đây về một người cũ nơi miền quê xa thấm đượm một t́nh cảm se sắt , tŕu mến:

Bây giờ em đứng nơi đâu
Cỏ trong ḿnh mẩy em sầu ra sao?
Gắng thu xếp gấp rồi vào
Tấm quần năm trước phai màu rồi phải không?
Trong này thiên hạ rất đông
Ăn mặc thật đẹp nhưng trong không mặn mà bằng em..

Nhà thơ buồn nhớ không biết em giờ ở đâu và "ngọn cỏ trong ḿnh mẩy" của em "sầu ra sao?". Câu thơ đầy ẩn ư, hư hư thực thực, trần thế mà phiêu bồng, rồi "Tấm quần năm trước phai màu rồi phải không?" Tại sao là "tấm" mà không là "cái", là "chiếc" hay chỉn chu hơn là "manh" (tấm áo, manh quần). Chữ "tấm" ở đây rất dân giă thể hiện được cái nghèo của đối tượng nhưng phủ đầy sự thân thương của tác giả .Chao, thi sĩ tuy mơ màng nhưng câu hỏi ở đây, rất thực, rất chân t́nh, có cái ǵ như bẽ bàng như trách móc mà cũng đầy thương yêu!
"Trong này thiên hạ rất đông" - người thành phố mà, ăn mặc cũng thật đẹp nhưng tác giả không thấy "mặn mà" như em nơi thôn dă ( chắc em ở miệt ngoài chân quê). Con người bao năm mơ màng nơi phố phường nhưng tận sâu trong ḷng vẫn da diêt một thâm t́nh quê kiểng, nâng niu vẻ đẹp mặn mà nguyên sơ .Và với một t́nh cảm như vậy nên từ khi cất bước "khắp bến giang hà" th́ ở đâu cũng không nghĩ đến ai khác ngoài em thân thuộc, ngọc ngà "Nơi nào cũng thấy ngọc ngà đèo truông". Câu thơ gợi cả hai trường nghĩa đen và nghĩa bóng ! C̣n th́ nhớ nhung , mất th́ xa xót, cái t́nh người của Bùi cũng rất nhân thế .
Người bạn tấm mắn của Bùi Giáng qua đời đă ngót nửa thế kỷ, có lẽ cảnh chia biệt đó đă tạo cho ông những xót xa buồn khổ, để rồi từ đó ông thổ lộ một cách vô cùng sâu sắc trên những trang thơ, dựng nên bóng dáng ấm áp của những người em, người vợ . Một nỗi nhớ nhung xa xót khôn nguôi, đôi t́nh nhân lỗi hẹn:

Em ở lại với đời ta em nhé
Em đừng đi cho ta nắm tay em ..

Bên cạnh những người em rất thực th́ thơ Bùi cũng thường nói nhiều đến những người em rất mộng - nguồn tạo sinh muôn màu trong cuộc thế ! Những vần thơ xinh tươi diễm ảo đầy sức khêu gợi nói về cây cỏ , mặt trời , chim chóc …tất cả đều trào dâng sức sống , đều từ em, nhờ em mà sinh sôi.

…Một hôm nào em mở cửa đầu khe
Và bữa đó đến bây giờ cỏ rạ
Thi nhau mọc mặt trời lên lả tả
Bông lúa chín trong rừng kêu tiếng lá
Chóc chim xanh đ̣i đẻ trứng bây giờ …

Em là cái chân dung toàn thiện toàn mỹ của người nữ trong cuộc đời : em ở khắp nẻo đường, em là mây gió, là cây lá, là sông hồ..Tác giả nâng h́nh ảnh em lên tầm hoàn vũ :

…Em là em anh đợi khắp nẻo đường
Em có nụ cười buồn mây mọng
Em có làn mi khép lá cây rung
Em có đôi mắt như sầu xanh soi bóng
Hồ gương ơi! Sao sóng lục vô chừng !

Những câu thơ vừa thực vừa ảo. Những câu thơ nói về một người con gái đẹp đẽ, thánh thiện nhưng là của một t́nh yêu chiêm bao, một t́nh yêu khoáng dật vô thường !

Ta sẽ đặt mười ngón tay lên mắt
… Ồ thưa em ta thấy mộng không thường .

Cái chất Bùi Giáng huyễn hoặc thể hiện ở cái "mộng không thường" này. Em như sương khói, như suối nguồn, em đến làm dịu mát tâm hồn thi sĩ nhưng em không hiện hữu trong đời thực, dẫu "ôm em trong ṿng tay" th́ " em vẫn trôi", "vẫn chảy lọt qua hai ṿng tay khép chặt" !

Ta thả một chiếc lá, chiếc lá trôi
Ta thả một con thuyền giấy, con thuyền giấy trôi
Ta ôm em trong ṿng tay,
Em vẫn trôi…

T́nh yêu trong thơ Bùi Giang, đối với chúng ta vẫn như một định đề muôn thuở , vừa quen vừa lạ. Quen v́ nó mang đến cho hồn ta sự ngọt ngào của t́nh người như rượu ngọt và cũng mặn chát bẽ bàng như thuốc đắng, mà thiếu nó vũ trụ sẽ không hồn. Nó lạ v́ khác những t́nh yêu mà ta đă gặp hoặc nồng nàn như Xuân Diệu, bẽ bàng như Huy Cận, phiêu du như Vũ Hoàng Chương…, tất cả đều rất thực , thực đến mức "cắn"vào được, nhưng cáí t́nh của Bùi lại lưỡng phân vừa thực vừa mộng, vừa đời vừa đạo ,vừa chạm tay vào đă sương khói bay xa, đôi lúc ảo giác và cuồng vọng gần với Hàn Mặc Tử …
Một sắc thái khác của thơ t́nh Bùi Giáng không thể không nói đến, bên cạnh cái đằm thắm , cái ảo huyền lại c̣n nữa cái đuà cợt châm biếm . Một sắc thái "tự trào" làm đa dạng thêm cái "T́nh" trong thơ ông. Một cái t́nh thoáng qua, một cái t́nh thất vọng nhưng sự thất vọng, sự bất lực được thể hiện trong một chuỗi cười rất đáng được chia xẻ.

Gọi là gặp gỡ giữa đường
Trái tim không chịu giữa đường rút lui
Bỏ đi buồng phổi sụt sùi
Trái tim không chịu lau chùi máu me…
( Kẻ qua đường )

Nhà thơ không nói ǵ đến cái đối tượng ái t́nh cuả ḿnh , không cầu xin, không trách móc như những vần thơ khác trong trường hợp tương tự ta thường gặp .Ở đây nhà thơ chỉ nói về cái "t́nh si" quá mức của ḿnh, vừa bày tỏ vừa chế giễu , nhưng chắc rằng, sau cái "sụt sùi" , cái "máu me" này nhà thơ chúng ta vẫn vui vẫn sống. Đó là cái nét ngồ ngộ của ái t́nh Bùi Giáng mà có nguời cho rằng "thái độ hậu hiện đại trong thơ"( Hoàng Ngọc Tuấn ).
Bản chất của những vần thơ tự trào là nhà thơ "tự yêu" cái kém cỏi, cái bất lực, cáí vô dụng của ḿnh ; tự cười nhạo , tự chế giễu, nhưng đằng sau cái cười nhạo đó âm thầm che giấu một tâm t́nh kiêu bạc thách thức "ta trong giữa đời đục" !
Đă mười mùa xuân thi sĩ ra đi , văng vẳng bên tai ta một câu hỏi đau đáu khi xuân về :

Mùa xuân em có về không?
Nhành mai cố quận trổ bông dịu dàng…

Câu hỏi nghe xao xuyến và nếu ta thay "cố quận" bằng một tên làng cụ thể th́ câu thơ quả thực chính là tâm trạng của chính ta, của bao người xa quê, bao kẻ ra đi v́ cuộc mưu sinh mong ngóng ngày gặp gỡ nhất là những dịp xuân về tết đến.… Nhưng "cố quận" của Bùi Giáng phải chăng là một từ phiếm chỉ , một miền đất đă ĺa xa, một kỷ niệm, một ước vọng hơn là một thực tại. Và người em, và t́nh yêu nơi ông cũng chỉ gợi ta về một giấc mộng nơi "bờ nước cũ" của người "em xưa" .

Ta sẽ đến đứng bên bờ nước cũ
Mộng xanh ngần giậy nối giấc em xưa…

hoặc may mắn hơn, th́ cũng chỉ là chốn đào nguyên tương tư hai h́nh bóng:

Bờ cơi dựng xuân xanh em c̣n đó
Bến đào nguyên anh khoác áo khinh cừu…

Bùi Giáng quả một thi sĩ đặc biệt, thật khó h́nh dung nền thơ Việt Nam hiện đại lại thiếu ông.Thơ t́nh của thi sĩ góp phần tạo nên cái sự riêng, cái nét đặc biệt đó .
ST

nguyet cam
04-23-2008, 12:56 PM
Bùi Giáng Ly Tao I

Giờ ngẫu nhĩ như hồng bay em ạ
Và yêu thương như lá ở bên hoa
Và luyến ái như tơ vàng bốn ngả
Bủa vi vu như thoáng mộng la đà

Em đă lại với đời về nắng ấm
Thắm không gian thương nhớ bóng h́nh em
Anh đă đợi chờ em từ lâu lắm
Ngày đi không để lại lạnh trăng rằm

Anh mơ ước với ngàn xuân mở rộng
Quên năo nùng sa mạc của yêu thương
Chân cứ bước theo nhịp hồn cử động
Em là em anh đợi khắp nẻo đường

Em có nụ cười buồn buồn môi mọng
Em có làn mi khép lá cây rung
Em có đôi mắt như sầu xanh soi bóng
Hồ gương ơi! sao sóng lục vô chừng!

Con mắt ấy có gieo buồn rớt lệ
Trê n nẻo đường lạnh lẽo lối lang thang
Môi thắm ấy mấy lần thao thức kể
Với đèn khuya ṿ vơ mộng khôn hàn

Trời đất nhớ lần đầu ... năm trước ...
Đó một lần đôi mắt đă nh́n lên
Và trời hiểu ngày sau đôi mắt ngước
Một lần kia sẽ c̣n dịp đáp đền

Em ở lại với đời ta em nhé
Em đừng đi. Cho ta nắm tay em
Ta muốn nói bằng thơ bay nhẹ nhẹ
Vào trong mơ em mộng giấc êm đềm

Ta sẽ đặt mười ngón tay lên mắt
Để nh́n em qua khe hở du dương
Ṿng theo máu hai ṿng tay khép chặt
Ồ thưa em ta thấy mộng không thường


Ly Tao II

Bàn chân bước nghe một lần sóng dậy
Sắc khuynh thành một thuở động binh đao
Người lên ngựa ngoảnh đầu về có thấy
Bờ xa bay tuyết bạch phủ sương đào.

V́ mong đợi ngày về xuân hối hả
Ở bên mành thỏ lặn bóng ngàn dâu
Sầu lục thúy sầu thu sen thủy tạ
Mộng hoa đầu trong nước ngập theo nhau

V́ con mắt một lần kia đă ngó
Giữa nhân gian bủa dựng một màu trời
Đài vũ trụ hồn chiêm bao rạng tỏ
Một nụ cười thế giới sẽ chia đôi

Gịng nước bạc gịng sông trôi theo dơi
Cuối chân trời h́nh bóng một chân mây
Đời xiêu đổ nguồn xưa anh trở lại
Giữa hư vô em giữ nhé chừng này.


Ly Tao III

Em đi về như mây núi đầu xuân
Gió bay qua nước chảy suối vô cùng
Mừng như thể hôm qua về đồng nội
Buồn bă cũ đă bẽ bàng bước vội
Để bây giờ c̣n một mối riêng tây
Lời nhân gian không tiếng để phơi bày
Thu trăng mộng như trang mờ cổ lục
Mưa vội vă như b́nh minh thúc giục
Vào nhớ nhung như vào giữa hội hoa
Lá xanh xao như cành nhánh gật gù
Và thánh thót đến cây già cổ thụ
Anh lại thấy một trời xưa đă cũ
Đă đi về cùng với gót chân em
Đă đi qua cùng với cánh tay mềm
Anh mở miệng không nói lời nào cả
V́ bất chợt thấy môi cười em ạ
V́ vui mừng xa lạ bỗng quen nhau
V́ vu vơ vui sướng ngó pha màu
Cây im cỏ nước cợt cồn đùa cát
Và vạn vật rủ rê nhau bát ngát
Dàn mênh mông vây bủa gió xa bay
Anh đến bên em ghé sát mi mày .

ANH-HAI
04-23-2008, 01:49 PM
cám ơn Nguyệt Cầm đă bổ sung thêm.

khanh_van
10-10-2008, 01:06 AM
Bé con ơi (Bùi Giáng)

Rong rêu ngày tháng rong chơi
T́m xuân tinh thể chốn nơi nào là
Sưu tầm túy vũ cuồng ca
Hồn nhiên như thể như là hài nhi?
Chiêm bao tóc thuận tơ tùy
Tồn sinh nặng nhọc nhu mỳ ở đâu
Ngữ ngôn khép kín mặc dầu
Hùng tâm tim máu óc đầu mở ra
Dịu dàng cuối lá đầu hoa
Mười về châu lệ chín sa ḍng ḍng
Miêu Cương mạc ngoại hoài mong
Hồng hoang chín bệ tấm ḷng đầu thai
Mùa xuân hiện giữa ngàn mai
Nguyên h́nh Nữ Chúa trên ngày phù du.

Đường xuân bài 14 (Bùi Giáng)

Đường xuân chờ đợi đă lâu
Bàn chân em bước từ đầu tiên đi
Em đi lúc gió đang bay
Gió bay em bước cỏ say sưa mừng
Bàn chân trần năm ngón chân
Chân năm ngón như sương đầm lá ướt
Cỏ chào em như phơi mở linh hồn
Em giẫm lên nhẹ nhẹ dịu dàng
T́nh yêu xuân thăm nồng nàn xiết bao
Cơi bờ từ đó về sau
Em từ bờ cỏ chiêm bao đi về
Xuân xanh từ đó tê mê
Nhân gian vô lượng hội hè một hôm (liên miên).

Người điên uống rượu (Bùi Giáng)

Uống và si nói lăng nhăng
Miệng mồm lư như thằn lằn đứt đuôi
Tâm can chân thể chôn vùi
Mặt trời không mọc với người lem nhem
C̣n đâu nguyệt tỏ bên thềm
Ôi người uống rượu c̣n thêm điên rồ.

Người con gái mặc quần (Bùi Giáng)

Người con gái hôm nay mặc quần đỏ
V́ hôm qua đă mặc chiếc quần đen
Đen và đỏ là hai màu rồi đó
Cũng như đời, đường hai nẻo xuống lên

Người con gái hôm nay mặc quần trắng
V́ hôm qua đă mặc chiếc quần hồng
Hồng và trắng là hai màu bẽn lẽn
Cũng như núi và rừng đều rất mực chênh vênh

Người con gái hôm nay mặc quần tím
V́ hôm qua đă mặc chiếc quần vàng
Vàng và tím là hai màu mỉm miệng
Mím môi cười và chúm chím nhe răng

Người con gái hôm nay mặc quần rách
V́ hôm qua đă mặc chiếc quần lành
Lành và rách đều vô cùng trong sạch
Bởi v́ là lành rách cũng long lanh.

Mười hai con mắt (Bùi Giáng)

Hùm thiêng một cặp nhu mỳ
Một đôi bốn mắt từ bi mơ màng
Từ phen đá biết tuổi vàng
Một lời vâng tạc muôn vàn mai sau
Ăn làm sao? nói làm sao?
Thủy chung muôn một? c̣n đau đớn ngh́n?
Hùm thiêng chắp nối của tin
Cho người thổn thức cầu xin đá vàng
Ấy từ khởi sự dư vang
"Ngựa về Núi Đá điêu tàn đầu thai"
Em về trúc thạch mốt mai
Sẽ nh́n thấy măi thiên tài chết điên
Từ Bi một cặp Hùm Thiêng
Sẽ từ đó nói liên miên một lời.

Theo áng mây bay (Bùi Giáng)

Tháng năm ḍng nước trôi xa
Người qua, người sẽ đi qua những người
Tôi qua ... không một hẹn lời
Hẹn ḥ chi bấy, bước dời về đâu ?

Tặng đời đóa đóa hoa sầu
Nhớ nhau từ đóa mộng đầu ră đôi
Giọt nước như giọt mưa rơi
Mỗi mùa mưa đến tôi ngồi chắp tay

Mưa về đọng ở hàng mi
Mắt tôi hồng lệ dựng xây hồng vàng
Đèo bồng đeo đuổi đa mang
Đẩy xua u oán, đá vàng hiểu cho

Đi đi lỡ bước sang đ̣
Cuồng ca tuư vũ không ḍ lênh đênh
Đi đi suốt kiếp mỏi mềm
Nhọc nhằn đă lắm c̣n lênh đênh hoài

Gịot mưa gơ nhịp dẻo dai
Hoàng hôn gơ nhánh cửa cài kín bưng
Đi đi t́nh mộng vô chừng
Đăm chiêu vô tận ngại ngùng vỡ toang

Như tia nắng biếc chiều tàn
Lửa đời thoi thóp khôn hàn trái tim
Niềm vui níu nhánh mộng ch́m
Tâm hồn cô độc tâm t́nh t́m nhau

Gom từng cơn nắng nhỏ chơi
Nụ cười hiu hắt phanh phơi nỗi đời
Nhánh đời gió lộng trùng khơi
Nhặt lên thả xuống chiều vời vợi bay.

Gửi lá đầu cây (Bùi Giáng)


Em về ngắm lá đầu cây
Mốt mai từ giă ngàn cây muôn vàn
Tôi về chín suối lang thang
T́m em kiếp trước theo tràng giang trôi
Ngổn ngang kỷ niệm nỗi đời
Trong lồng chim hót (!) ngoài trời gió bay.

Dzách (Bùi Giáng)

Nỗi buồn nỗi khổ đời xưa
Nỗi sung sướng đến móc mưa bất ngờ
Đời xưa đất đá đều đờ đẫn điên
Đời này đất đá cằn khô
Điên duỗi dọc, điên ngửa nghiêng
Điên là hạnh phúc thần tiên ở đời
Điên rồi rốt cuộc hỡi ôi
Cũng đành chấm dứt ĺa đời hết điên.

1996

Ai đi tu (Bùi Giáng)

Trời sầu đất muộn thế ru
Ban đầu em đă đi tu vội vàng
Chân trời oán hận tràn lan
Lỗi từ phương trượng u hàn niềm hoa
Bây giờ ngó lại người ta
Gẫm rằng thiên hạ ai là đi tu.